Hoenderachtigen | Galliformes

Families in deze orde

• Hokko's en chachalaca's | Cracidae10 soortenIn Mexico en Midden-Amerika telt de familie tien soorten in zes geslachten, van de luidruchtige chachalaca's van struweel en bosranden tot de guans en de grote hokko van het hoge bos en de gehoornde guan, die alleen in nevelwoud in de bergen van Chiapas en Guatemala voorkomt. Het zijn hoenderachtige vogels die anders dan hun verwanten vooral in bomen leven: de staart is lang en breed, de poten zijn stevig en de achterteen staat op dezelfde hoogte als de voortenen, zodat ze goed langs takken lopen en klauteren. Veel soorten hebben een kale keelhuid of een kleurige lel, en bij de hokko's draagt het mannetje een krul van gekrulde kuifveren en een gele knobbel op de snavel. Ze eten vooral vruchten, bladeren en bloemen en zijn daarmee belangrijke zaadverspreiders. Chachalaca's roepen bij zonsopgang in koor, guans laten in de vlucht een droog geratel met de vleugels horen en bij verschillende soorten is de luchtpijp verlengd, wat diepe brom- en fluittonen geeft. Het nest is een slordig platform in een boom of struik, met twee of drie grote witte eieren met een ruwe schaal. Door de jacht zijn de grotere soorten vrijwel overal schaars geworden.
• Tandkwartels | Odontophoridae22 soortenKleine, rondgebouwde hoenders waarvan de ondersnavel een gekartelde snijrand heeft; daar dankt de familie haar naam aan. De loop draagt geen spoor en is kort en stevig, geschikt om in de bodem te krabben en te graven naar zaden, knollen, bessen en insecten. Veel soorten hebben een kuif of een naar voren gebogen pluim op de kop, en bij de meeste is het mannetje scherper getekend dan het vrouwtje, vaak met een uitgesproken zwart-wit kopmasker. De familie komt alleen in Amerika voor, en Mexico en Midden-Amerika zijn er bijzonder rijk aan: van de bobwhites en kuifkwartels van open struweel en droog land tot de boskwartels en bospatrijzen van nevelwoud en regenwoud, die zich zelden laten zien en vooral in de schemering van zich laten horen, soms in duet of in koor. Ze nestelen op de grond, vaak onder een overkapping van gras, en leven buiten de broedtijd in vaste groepjes die zich met heldere, ver dragende roepen bijeenhouden. Bij gevaar drukken ze zich eerst plat en vliegen pas op het laatste moment explosief op.
• Fazantachtigen | Phasianidae3 soortenDe grootste en meest verscheiden familie van de orde: bij veel soorten draagt het mannetje een of meer scherpe sporen aan de loop en is hij duidelijk groter en kleuriger dan het gedekt getekende vrouwtje, met verlengde staart- of nekveren en kale, gekleurde huid op de kop. Waar man en vrouw wel op elkaar lijken — bij de kleinere patrijzen en kwartels — ontbreken die sporen meestal en blijven de partners bij elkaar; waar ze sterk verschillen, broedt het vrouwtje alleen. Het nest is niet meer dan een uitgeschraapt kuiltje, gedekt door de tekening van de broedende vogel zelf, met een legsel dat tot ver in de tien kan lopen. De handpennen worden van binnen naar buiten geruid, zodat de vogel zijn toch al beperkte vliegvermogen nooit helemaal kwijtraakt.