Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › IJseend
Plaats in de stamboom Vogels Aves › Vogels met een beweeglijk verhemelte Neognathae › Eend- en hoendervogels Galloanserae
IJseend | Clangula hyemalis
Long-tailed Duck | Havelda
De ijseend is een arctische zee-eend en in het gidsgebied een dwaalgast, geen vaste wintergast. De zeldzame vogels die hier opduiken zijn meestal vrouwtjes of jonge vogels, aan de kust of op een meer in het binnenland van het noordwesten van Mexico.
Geluid
In de winter meestal stil; het mannetje laat soms een jodelend, nasaal aa-ow-lie horen.
Opname: Petter Westberg — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
38–47 cm; het mannetje heeft daarbij twee verlengde, dunne middelste staartpennen van 10–15 cm. Compact, met een kleine, ronde kop en een kort snaveltje. Het mannetje in winterkleed is grotendeels wit, met een grijze wang, een zwarte vlek op de halszijde, een brede zwartbruine borstband, donkere vleugels en een roze band op de donkere snavel. Vrouwtjes en jonge vogels zijn bruin en wit, met een lichte kop, een donkere kruin en een donkere wangvlek, en missen de lange staart. In de vlucht geheel donkere vleugels zonder vleugelvlek. Duikt veel en lang.
Verwarringssoorten
De buffelkopeend Bucephala albeola heeft een witte vleugelvlek en het vrouwtje een witte vlek achter het oog in plaats van een donkere wangvlek. De pijlstaart Anas acuta heeft ook een lange staart, maar is een grondeleend met een lange hals.
Leefgebied
Beschutte baaien, havens en kustlagunes; enkele vogels bleven langere tijd op een stuwmeer of meer in het binnenland.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van Mexico en Midden-Amerika.
Verspreiding en trek
Enkele gevallen in het noordwesten van Mexico, vooral langs de kust van Baja California en in de noordelijke Golf van Californië bij Sonora; daarnaast enkele vogels in het binnenland, onder meer in Durango en Chihuahua. Broedt rond de Noordpool en overwintert op zee in de noordelijke Atlantische en Stille Oceaan, aan de Pacifische kant van Noord-Amerika zuidwaarts tot Californië.
Hoe en wanneer kijken
Een vogel tussen zee-eenden in de baaien van het noorden van Baja California, of een kleine duikeend die alleen op een meer van de hoogvlakte verblijft, is de moeite van een tweede blik waard.
Staat van instandhouding
Wereldwijd kwetsbaar, door een sterke achteruitgang van de wintergroepen, onder meer door bijvangst in visnetten en olievervuiling. In het gidsgebied een dwaalgast.
Wetenschappelijke naam
Clangula hyemalis | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Anas hyemalis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Clangula werd in 1819 ingevoerd door Leach. Clangula is een Latijnse verkleinvorm van clangere 'schallen', naar de ver dragende roep. hyemalis is Latijn voor 'van de winter'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit noordelijk Zweden.