Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Koningstiran
Plaats in de stamboom Vogels Aves › Vogels met een beweeglijk verhemelte Neognathae › Alle overige moderne vogels Neoaves › Landvogels Telluraves › Valken, papegaaien en zangvogels Australaves › Valken en zangvogels Eufalconimorphae › Papegaaien en zangvogels Psittacopasserae
Koningstiran | Tyrannus tyrannus
Eastern Kingbird | Tirano dorso negro
De koningstiran is een zwart-witte koningstiran die in Noord-Amerika broedt en in Zuid-Amerika overwintert. Door het gidsgebied trekt hij in voor- en najaar in grote groepen, die dan veel vruchten eten. Hij is te zien van het noorden van Mexico tot Panama.
Geluid
Op doortrek meestal stil; soms een hoog, schel dziet of een sputterend, elektrisch klinkend kitter-kitter-kitter.
Opname: Stanislas Wroza — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
19–22 cm. Kop zwart, rug en vleugels donker leigrijs. Staart zwart met een brede, witte eindband. Onderdelen wit, met een lichtgrijze waas over de borst. Een oranjerode kruinvlek is meestal verborgen. Snavel zwart, vrij kort. Mannetje en vrouwtje zijn gelijk; jonge vogels zijn bruiner van boven met een smallere witte staartband.
Verwarringssoorten
De grijze koningstiran Tyrannus dominicensis is veel lichter grijs van boven, met een zwaardere snavel, een donker masker en een ingekeepte staart zonder witte eindband. De vorkstaartkoningstiran Tyrannus savana heeft ook een zwarte kop, maar een lichtgrijze rug en een zeer lange, diep gevorkte staart; jonge vogels met een kortere staart missen de witte eindband.
Leefgebied
Op doortrek in bosranden, secundair bos, galerijbos, de kronen van laaglandbos, mangrove en halfopen terrein met bomen. Eet in deze tijd vooral vruchten, die de groepen uit de boomkruinen plukken, en daarnaast insecten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van Mexico en Midden-Amerika.
Verspreiding en trek
Trekt door het hele gidsgebied, van het noorden van Mexico tot Panama, vooral door het laagland; in het noorden van Mexico vooral langs de Golfkust. Buiten het gidsgebied broedvogel in een groot deel van Noord-Amerika en wintergast in het westen van het Amazonebekken.
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Op doortrek in groepen van tientallen tot honderden vogels, die hoog over het bos trekken of samen in vruchtdragende bomen zitten. De witte eindband van de zwarte staart is dan het beste kenmerk.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Algemeen op doortrek; de broedpopulatie in Noord-Amerika neemt geleidelijk af.
Wetenschappelijke naam
Tyrannus tyrannus | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Lanius tyrannus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Tyrannus werd in 1799 ingevoerd door De Lacépède. Tyrannus is Latijn (van Grieks turannos) voor 'tiran, alleenheerser', naar het agressieve gedrag waarmee deze vogels zelfs roofvogels verjagen. tyrannus is Latijn voor 'tiran', naar de felheid waarmee de vogel zijn territorium tegen veel grotere vogels verdedigt. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Noord-Amerika (later vastgelegd op South Carolina).