Lessons motmot | Momotus lessonii

Geluid

Een laag, zacht en hol hoe-doet of oe-oep, tweelettergrepig en uilachtig, vooral voor zonsopkomst en in de schemering te horen. Paren roepen vaak om beurten, zodat een reeks dubbele noten ontstaat.

Herkenning

38–43 cm, waarvan meer dan de helft staart. De kruin is zwart, omringd door een brede blauwe ring of diadeem, turquoise boven het voorhoofd en violetblauw achter op de kop. Een zwart masker loopt door het rode oog. Rug, vleugels en staart zijn groen tot blauwgroen; de onderdelen zijn olijfgroen met een roestbruine tint, op de buik meer okerkleurig. Op de borst zit een kleine zwarte vlek met een blauwe rand, soms twee. De middelste staartpennen eindigen in een blauwe, zwart getopte vlag aan een kort kaal stuk schacht. De seksen zijn gelijk.

Verwarrings­soorten

De blauwkruinmotmot Momotus coeruliceps (noordoosten van Mexico tot in Veracruz) heeft een geheel blauwe kruin zonder zwart midden. De Caribische motmot Momotus subrufescens (vanaf het Panamakanaal oostwaarts) heeft hetzelfde kopmotief, maar meestal een smallere blauwe ring en duidelijk roestbruinere onderdelen; de soorten scheiden zich vooral naar verspreiding en roep. De bruinkapmotmot Momotus mexicanus heeft een roestbruine kruin. De rosse motmot Baryphthengus martii is groter, heeft een geheel roestbruine kop en borst en geen blauwe ring. De wenkbrauwmotmot Eumomota superciliosa heeft een groene kruin, een turquoise wenkbrauwstreep en een lang kaal stuk in de staart.

Leefgebied

Vochtig en halfbladverliezend bos, ook seizoensbos op het schiereiland Yucatán, secundair bos, bosranden, galerijbos, schaduwkoffie en cacao, en parken en tuinen met hoge bomen; van zeeniveau tot ongeveer 2100 m in Costa Rica, plaatselijk tot in de onderste delen van bergbos. Zit lang stil in de schaduw, laag tot halfhoog, en zwaait met de staart als een slinger. Eet grote insecten, spinnen, kleine hagedissen en vruchten, die vaak in een korte vlucht van de grond of van een tak worden gegrepen. Broedt in een zelfgegraven tunnel in een oever, wegberm of greppelwand.

Verspreiding en trek

In Mexico aan de Golfkant vanaf het midden en zuiden van Veracruz over het noorden van Oaxaca, Tabasco en Chiapas en op het schiereiland Yucatán (Campeche, Yucatán, Quintana Roo). Verder in Belize, Guatemala, El Salvador, Honduras, Nicaragua en Costa Rica, aan beide kanten van de bergen. In Panama in het westen en midden, in Chiriquí, Bocas del Toro, Veraguas, op het Azuero-schiereiland en in Coclé tot ten westen van het Panamakanaal, waar de Caribische motmot het overneemt. Buiten het gidsgebied niet aanwezig.

• Jaarrond
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Algemeen in tuinen en parken in en rond San José en elders in de Centrale Vallei van Costa Rica, bij Monteverde, in Tikal en Petén in Guatemala en in het district Cayo in Belize. Bij de holle roep in de schemering is de vogel vaak dichtbij in de onderste laag te vinden.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd. Een algemene soort die zich goed handhaaft in secundair bos, koffieplantages en tuinen met bomen.

Wetenschappelijke naam

Momotus lessonii | Lesson, 1842

Lesson beschreef de soort in 1842 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Momotus werd in 1760 ingevoerd door Brisson. Momotus komt van 'momot', een verbastering (Nieremberg, 1635) van een klanknabootsend Nahuatl-woord (Azteeks) voor een tropische vogel met een blauwe kap. lessonii eert de Franse marinearts en natuuronderzoeker René Primevère Lesson (1794–1849). Het eerst beschreven exemplaar kwam uit El Realejo, Nicaragua.