Roodbuikgrondkoekoek | Neomorphus geoffroyi

Geluid

Een luid, droog snavelklapperen, dat vaak het eerste teken is, vooral bij opwinding. Daarnaast een laag, dof en duifachtig gekreun, een langgerekt woeoe-oep dat ver door het bos klinkt.

Herkenning

46–51 cm; een forse koekoek met lange poten, een lange, brede staart en een zware, gebogen snavel die bleek groengeel is. Op de kop staat een donkere, blauwzwarte kuif; rond het oog ligt naakte, blauwe huid. Hals en bovendelen zijn olijfbruin tot bronsbruin, de vleugels en de staart glanzend paarsblauw tot groenzwart. De onderdelen zijn bleek grijsbruin tot okerkleurig, met een smalle zwarte band over de borst; buik en onderstaartdekveren zijn roestbruin. De seksen zijn gelijk; jonge vogels zijn donkerder en missen de borstband. In het gidsgebied leeft de ondersoort N. g. salvini.

Verwarrings­soorten

In het gidsgebied is er geen soort waarmee hij goed te verwarren is. De eekhoornkoekoek Piaya cayana is roestbruin, leeft in bomen en heeft een veel slankere bouw. De grote tinamoe Tinamus major loopt ook over de bosbodem, maar heeft een kleine kop, een dunne snavel en vrijwel geen staart. Hoenders zoals het kuifsjakohoen Penelope purpurascens hebben een rode keellel en leven vooral in bomen.

Leefgebied

Vochtig laaglandregenwoud en heuvelbos met een hoog, gesloten bladerdak en een open ondergroei, van zeeniveau tot ongeveer 1200 m; vermijdt kapvlakten en jonge secundaire begroeiing. Loopt over de bosbodem achter zwermen trekmieren en groepen pekari's aan en vangt de insecten, schorpioenen, kikkers en hagedissen die daarbij opgeschrikt worden. Bouwt een eigen nest van takken in een boom en broedt zelf.

Verspreiding en trek

In het gidsgebied op de Caribische helling van Nicaragua (vooral het noordoosten en het zuiden) en Costa Rica, plaatselijk ook in de vulkaanketens van Guanacaste en Tilarán, en in Panama op beide hellingen in Veraguas, Coclé, Colón, Panamá, Guna Yala en Darién. Buiten het gidsgebied in het noordwesten van Colombia, en andere ondersoorten in delen van het Amazonebekken en het oosten van Brazilië.

• Jaarrond
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Het meest gevonden bij zwermen trekmieren in groot, oud bos, zoals langs de Pipeline Road in het Nationaal Park Soberanía in Panama en in de bossen op de Caribische helling van de noordelijke vulkanen van Costa Rica. Het geklepper van de snavel en het getjilp van mierenvolgers rond een zwerm zijn de beste aanwijzingen. Een vogel die een zwerm volgt laat zich soms opmerkelijk dicht benaderen.

Staat van instandhouding

Kwetsbaar. De soort heeft grote, ongeschonden bosgebieden nodig en verdwijnt waar bos wordt versnipperd of waar pekari's door jacht verdwijnen. In het gidsgebied overal schaars en in grote delen van Nicaragua en Costa Rica sterk achteruitgegaan.

Wetenschappelijke naam

Neomorphus geoffroyi | (Temminck, 1820)

Temminck beschreef de soort in 1820 als Coccyzus geoffroyi; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Neomorphus werd in 1827 ingevoerd door Gloger. Neomorphus is Grieks, van neos 'nieuw' en morphē 'vorm, gedaante': 'nieuwe vorm'. geoffroyi eert de Franse zoöloog Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772–1844). Het eerst beschreven exemplaar kwam uit omgeving van Belém (Pará), Brazilië.