Kleine pelikaan | Pelecanus rufescens

Geluid

Vrijwel stil; bij de kolonie laag gegrom en klepperen met de snavel.

Herkenning

Groot, maar duidelijk kleiner dan de andere pelikanen, met een lichtgrijs verenkleed, een zachtroze getinte rug en stuit en een korte, rafelige kuif. Tussen oog en snavelbasis een kleine donkere vlek; snavel en keelzak bleek geelroze tot oranje, poten geelachtig tot roze. In vlucht is de ondervleugel vrij egaal grijs met donkerder handpennen, zonder het scherpe zwart-wit van de roze pelikaan. Jonge vogels zijn bruiner, met een bruinige kop en bovenvleugel.

Verwarrings­soorten

De roze pelikaan (Pelecanus onocrotalus) is groter en witter, met geheel zwarte slagpennen die in vlucht scherp afsteken en een geel tot oranje kaal gezicht zonder donkere voorhoofdsvlek. De kroeskoppelikaan (Pelecanus crispus) is veel groter en zilverwit, met een gekroesde kuif en grijze poten, en komt in het zuidwesten van Arabië vrijwel niet voor. Jonge roze pelikanen zijn op afstand lastiger; let op de grootte en het patroon van de ondervleugel.

Leefgebied

Mangroven, kustlagunes, havens, ondiepe baaien en eilandjes langs de Rode Zee; landinwaarts stuwmeren en de Nijl met het Nassermeer. Vist meestal alleen of in kleine groepen, zwemmend en de snavel in het water stotend, en schuimt vismarkten en vissersboten af. Broedt in kleine kolonies in mangrovebomen of andere bomen boven of bij het water.

Verspreiding en trek

Broedt langs de Rode Zeekust van Saoedi-Arabië, van ongeveer Al Lith en Al Qunfudhah zuidwaarts tot Jizan en de Farasan-eilanden, en langs de Tihama-kust en op de eilanden van Jemen; daar het hele jaar aanwezig, met losse vogels landinwaarts bij stuwmeren zoals het Malaki-stuwmeer. In Egypte regelmatig in kleine aantallen in Opper-Egypte, bij Aswan, Abu Simbel en op het Nassermeer. Elders een zeldzame dwaalgast: in Israël werden vogels gezien in de Hula- en Beit She'an-vallei en bij de visvijvers rond de Golf van Haifa en Eilat, met onder meer een langdurig verblijvende vogel in 2015 – 2020; in de Verenigde Arabische Emiraten enkele keren bij Ras al Khor (Dubai) en Al Zorah, in Oman eenmaal bij Raysut (2002), en in Algerije verbleef in 2025 en 2026 een vogel bij Mila en Constantine, het tweede geval voor het land. Bij vogels buiten de Rode Zee en Egypte is ontsnapping uit gevangenschap niet altijd uit te sluiten. Daarbuiten in Afrika ten zuiden van de Sahara, van Senegal en Soedan tot Zuid-Afrika.

• Jaarrond
• Zomergast (ca. okt–mrt)
• Wintergast (ca. apr–sep)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

De corniche en de vismarkt van Jizan en een boottocht naar de Farasan-eilanden geven goede kansen; de vogels zitten er op palen, boten en kademuren. In Egypte is hij vanaf een Nijlboot tussen Aswan en Abu Simbel te zien.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd. De kleine Arabische populatie is afhankelijk van de mangroven aan de Rode Zee, die bedreigd worden door kap, kustontwikkeling, garnalenkwekerijen en vervuiling; ook verstoring van de kolonies speelt een rol.

Wetenschappelijke naam

Pelecanus rufescens | Gmelin, 1789

Gmelin beschreef de soort in 1789 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Pelecanus werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Pelecanus is de Latijnse vorm van het Griekse pelekan 'pelikaan', dat zelf teruggaat op pelekys 'bijl'. rufescens is Latijn voor 'roodachtig' — naar de roze-roomkleurige tint op rug en flanken in het broedkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit West-Afrika.