Rietzanger | Acrocephalus schoenobaenus

Geluid

De zang, ook van doortrekkers in het voorjaar te horen, is een snelle, opgewonden, wisselende reeks krassende en zuivere tonen, met herhaalde motieven en imitaties, vaak met een versnelling: tsjerr-tsjerr-tirri-tirri-tjuu-tjuu-trrrr. De roep is een droog tsek en een ratelend tsjrrr bij onraad.

Herkenning

11,5–13 cm. Bovendelen olijfbruin met donker gestreepte mantel en een ongestreepte, warm roodbruine stuit. De kruin is donker, fijn gestreept en zonder lichte middenstreep; daaronder een brede, roomwitte wenkbrauwstreep die ver achter het oog doorloopt, boven een donkere oogstreep. Onderdelen vuilwit met okergele borstzijden en flanken. Jonge vogels in de nazomer zijn geler, met een fijn gevlekt borstbandje en soms een vage lichte kruinstreep. Houdt de staart vaak iets gespreid; bij een kort zangvluchtje omhoog en zwevend weer naar beneden.

Verwarrings­soorten

De zwartkoprietzanger (Acrocephalus melanopogon) heeft een vrijwel zwarte kruin, een brede, stomp eindigende witte wenkbrauwstreep, een roestbruinere mantel en kortere vleugels, en tikt vaak met de staart. De waterrietzanger (Acrocephalus paludicola), een zeldzame doortrekker langs de Marokkaanse Atlantische kust, heeft een duidelijke lichte kruinmiddenstreep en streepjes op de stuit; jonge rietzangers met een vage kruinstreep zijn de valkuil. De sprinkhaanzanger (Locustella naevia) heeft een vage wenkbrauwstreep, een afgeronde staart en onderstaartdekveren met lange lichte zomen. Ongestreepte karekieten missen de streping op de mantel.

Leefgebied

Op de trek in riet en lisdodde, ruigte langs irrigatiekanalen en drainagesloten, natte velden met luzerne en gerst, tamarisken langs oases en waterzuiveringen en zelfs in tuinen. In de nazomer zoekt hij plekken met veel rietluizen, waarop hij in korte tijd zijn gewicht kan verdubbelen voor de woestijnoversteek.

Verspreiding en trek

Doortrekker door het hele gebied, over een breed front over de Sahara. In het voorjaar (maart – mei) talrijk in Marokko, Algerije, Tunesië, de oases van Libië en Egypte, langs de Nijl en in de Sinaï, in Israël, Jordanië, Libanon en Syrië; in Irak, Koeweit, Saoedi-Arabië, Bahrein, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman en Jemen een vrij algemene tot algemene doortrekker. De najaarstrek (juli – oktober) is in het westen het opvallendst, met grote aantallen in de Marokkaanse kustmoerassen. Broedt niet in het gebied; enkele overwinteraars zijn gemeld uit Egypte en Israël. Broedt van West-Europa tot in Centraal-Siberië en overwintert in Afrika ten zuiden van de Sahara.

• Jaarrond
• Zomergast (ca. okt–mrt)
• Wintergast (ca. apr–sep)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Eind april in een rietmoeras of geïrrigeerd veld aan de woestijnrand: Merja Zerga of Oued Massa in Marokko, de vijvers van Eilat, de Hula, Azraq in Jordanië of een waterzuivering in de Golfstaten. Een vogel die zingend opstijgt en met gespreide staart terugzweeft is bijna altijd een rietzanger.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd. De overleving hangt sterk af van de regenval in de Sahel; het droogleggen van moerassen en het verdwijnen van rietkragen langs de trekroute in Noord-Afrika en het Midden-Oosten kost pleisterplaatsen.

Wetenschappelijke naam

Acrocephalus schoenobaenus | (Linnaeus, 1758)

Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Motacilla Schoenobaenus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Acrocephalus werd in 1811 ingevoerd door Naumann & Naumann. Acrocephalus is Grieks, van akros 'hoogste, spits' en kephalē 'kop'; de Naumanns, die het geslacht invoerden, noemden deze vogels Spitzkopf en vatten akros dus op als 'spits'. schoenobaenus is Grieks, van skhoinos 'riet' en bainō 'lopen'; het is een vertaling van de oude Zweedse naam Sävstigare. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit zuidelijk Zweden.