Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Gierzwaluwen › Vale gierzwaluw
Vale gierzwaluw | Apus pallidus
Pallid Swift | Vencejo pálido
De bruine, wat logger vliegende neef van de gierzwaluw, die in het gidsgebied wijder verspreid en langer aanwezig is dan zijn zwarte verwant. Hij broedt van de Atlantische kust van Marokko tot de Perzische Golf, in steden, op kliffen en in de bergen van de Sahara; aan de Golf broedt hij zelfs midden in de winter.
Geluid
Een gil die lager, voller en meer tweelettergrepig klinkt dan die van de gierzwaluw, srie-uh, met een dalende toon aan het eind.
Opname: Gianluca Congi — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Iets steviger dan de gierzwaluw, met een bredere vleugelbasis, stompere vleugelpunten en een iets kortere, ondiepere staartvork. Het verenkleed is vaal grijsbruin met bleke veerzomen die van dichtbij een geschubd beeld geven; de grote, vaag begrensde lichte keelvlek loopt door tot het lichte voorhoofd, waartegen een donker oogmasker afsteekt. Van onderen lichten de binnenste handpennen en de armpennen op tegen de donkerder buitenvleugel en de donkere 'zadel' van de rug is van boven zichtbaar. De vleugelslag is trager en meer zwevend.
Verwarringssoorten
De gierzwaluw (Apus apus) is donkerder en egaler, met een kleinere keelvlek, spitsere vleugels en snellere slagen; de bleke oostelijke vorm pekinensis en jonge vogels lijken er echter sterk op. De madeiragierzwaluw (Apus unicolor) is kleiner, zwarter en slanker. Socotragierzwaluw (Apus berliozi) aan de Arabische zuidkust is in het veld nauwelijks te onderscheiden, met een scherper afgetekende witte keel.
Leefgebied
Kustkliffen, rotswanden en kloven, oude steden en moderne gebouwen, ook moskeeën, minaretten en bruggen; in de Sahara rotsmassieven en oases. Jaagt boven kust, steden, wetlands en woestijn, vaak samen met andere gierzwaluwen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de leefgebieden van Noord-Afrika en het Midden-Oosten.
Verspreiding en trek
Marokko: algemeen langs de Atlantische en Middellandse Zeekust, in steden als Essaouira, Rabat en Tanger, en in de Atlas en de zuidelijke oases. Algerije en Tunesië: in kuststeden en de bergen, en in de oases en massieven van de Sahara, zoals de Hoggar en de Tassili. Libië: langs de kust en in de woestijnmassieven. Egypte: algemeen in Caïro, de Nijlvallei en -delta en langs de Rode Zee; daar ook in de winter aanwezig. In de Levant broedvogel in Israël, Samaria en Judea, Jordanië, Libanon en Syrië, met de eerste vogels al in januari of februari. Irak: broedvogel in Mesopotamië. Arabisch schiereiland: broedvogel in Saoedi-Arabië, Koeweit, Bahrein, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Oman, waar de vogels in de herfst aankomen en tussen november en maart in gebouwen en kliffen broeden; in Jemen vooral doortrekker en wintergast. Daarbuiten broedt hij rond de Middellandse Zee en in Zuidwest-Azië tot Pakistan; de meeste vogels overwinteren in de Sahel en West-Afrika.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. apr–sep)
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Wil je hem naast de gierzwaluw leren kennen, ga dan in maart naar een kuststad in Marokko of Israël, waar beide soorten samen jagen, en kijk van boven op een groep: de bruine kleur en het lichte gezicht met donker masker vallen dan het best op. In de Golfstaten is een gierzwaluw in december of januari vrijwel altijd een vale.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd en stabiel. Net als bij andere gierzwaluwen verdwijnen nestplaatsen door renovatie en moderne bouw.
Wetenschappelijke naam
Apus pallidus | (Shelley, 1870)
Shelley beschreef de soort in 1870 als Cypselus pallidus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Apus werd in 1777 ingevoerd door Scopoli. Apus is Latijn voor 'gierzwaluw', van Grieks a- 'zonder' en pous 'voet': de ouden hielden de vogel voor een zwaluw zonder poten. pallidus is Latijn voor 'bleek', naar het valere verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Egypte.