Bronnen & licenties

Deze gids is gebouwd op openbare bronnen en op media onder een Creative Commons-licentie of uit het publiek domein. Hieronder eerst waar de gegevens vandaan komen — de soortenlijst, de stamboom, de maten, de leefgebieden en de verspreidingskaarten — en daarna de volledige lijst van foto's en geluidsopnamen, met per bestand de maker, de licentie en de bronpagina. Er wordt niets gebruikt onder een licentie die bewerkingen verbiedt (ND).

Waar de gegevens vandaan komen

De gids rust op een handvol openbare gegevensbronnen. Ze staan hier bij elkaar, met wat ze leveren en onder welke voorwaarden.

• AviListCC BY 4.0

  De volgorde en de indeling van ordes, families, geslachten en soorten. AviList is de wereldwijde soortenlijst die sinds 2025 door de grote checklists — de IOC-lijst, Clements en BirdLife — samen wordt onderhouden, zodat er nog maar één lijst is in plaats van drie. Deze gids volgt versie 2025b.

• B10K en de PhyloCode

  De clades bóven het niveau van de orde, die in de stamboom en in het zijmenu staan. Ze volgen de familiegenomen-stamboom van het Bird 10.000 Genomes-project (Stiller e.a. 2024) en dragen namen die volgens de PhyloCode zijn vastgelegd — een naamgeving die een tak van de stamboom benoemt in plaats van een rang.

• AVONETCC BY 4.0

  De vleugellengte en het gewicht van elke soort. Elf gemeten kenmerken van alle 11.009 vogelsoorten ter wereld, opgebouwd uit metingen aan 90.020 individuele vogels in musea en in het veld (Tobias e.a. 2022). Uit de vleugellengte wordt ook de spanwijdte geschat; hoe dat gaat staat verderop.

• GBIFCC BY 4.0

  De verspreidingskaarten. GBIF bundelt waarnemingen uit musea, ringstations en waarnemersnetwerken tot één doorzoekbaar geheel; de kaarten in deze gids tekenen de dichtheid van die waarnemingen, niet een getekende arealgrens. Waarnemingen uit de Lage Landen komen er voor een groot deel via Observation.org binnen, dat zijn gevalideerde waarnemingen geregeld aan GBIF doorgeeft en daarmee een van de grootste leveranciers is.

• IUCN Rode Lijst

  De status van elke soort: van niet bedreigd tot ernstig bedreigd. De categorie staat in het kadertje bij de vogel en kleurt de badge.

• Wikimedia CommonsCreative Commons

  Alle foto's, en het merendeel van de geluidsopnamen. Elk bestand staat onder CC0, publiek domein, CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC of CC BY-NC-SA; licenties die bewerkingen verbieden (ND) komen er niet in. Maker, licentie en bronpagina staan hieronder per bestand.

• xeno-cantoCreative Commons

  Het open archief voor vogelgeluiden, opgebouwd door vrijwilligers. De meeste opnamen in deze gids zijn daar gemaakt en dragen een XC-nummer, ook waar ze via Wikimedia Commons zijn binnengekomen. Alleen opnamen onder CC0, CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC of CC BY-NC-SA worden gebruikt.

Foto's van lezers

Wie een foto onder een Creative Commons-licentie van een vrije, wilde vogel heeft die de gids nog mist, kan hem insturen. De regels en het formulier staan op een eigen bladzijde. Een foto insturen

Welke vogels erin staan

Het land bepaalt de gids, niet een kaartvenster: opgenomen zijn de vogels van Angola, Zambia, Malawi, Mozambique, Zimbabwe, Botswana, Namibië, Zuid-Afrika, Lesotho en Eswatini — de indeling die de African Bird Club voor deze regio aanhoudt.

De gids omvat twaalfhonderdnegenentwintig soorten: alle vogels die in een van deze tien landen regelmatig voorkomen, plus de exoten die er zich hebben gevestigd en de dwaalgasten die er af en toe zijn waargenomen. Elke soort krijgt dezelfde volledige tekst, kaart en naamgeving, ongeacht hoe algemeen of zeldzaam hij is.

Maten: vleugel, gewicht en spanwijdte

De vleugellengte en het gewicht in het kadertje bij elke vogel komen uit één bron: AVONET, een dataset met elf gemeten kenmerken van alle 11.009 vogelsoorten ter wereld, opgebouwd uit metingen aan 90.020 individuele vogels in musea en in het veld. Eén bron voor alle soorten, zodat twee vogels in deze gids werkelijk met elkaar te vergelijken zijn. De vleugellengte is de ringersmaat: van de handwortel — de knik halverwege de vleugel — tot de punt van de langste handpen. Het gewicht is het gemiddelde van de gewogen vogels; een vogel weegt in de loop van het jaar sterk verschillend, dus één getal zegt hier meer dan een bereik uit een andere bron.

De spanwijdte staat in AVONET niet, en in geen enkele andere meetreeks: aan een levende vogel wordt hij nauwelijks gemeten, en de getallen in de handboeken zijn schattingen die per boek uiteenlopen — bij de scharrelaar wel twintig procent. Deze gids schat hem daarom zelf uit de gemeten vleugellengte, met een verhouding die per familie is geijkt. Die verhouding verschilt sterk: bij een gierzwaluw, die vrijwel helemaal hand is, is de spanwijdte 2,6 keer de vleugellengte, bij een fuut met zijn lange arm 4,5 keer. Een controle waarbij elke soort uit zijn eigen ijking wordt weggelaten geeft een mediane afwijking van vier procent, en vier op de vijf soorten valt binnen tien procent. Daarom staat er ca. bij: het is een schatting, en die geeft de gids liever eerlijk dan een precies ogend getal uit een boek dat het volgende boek tegenspreekt.

De lengte van de vogel komt niet uit AVONET maar uit de veldgidsen, per soort met bron nagekeken.

• Tobias, J.A. e.a. (2022), AVONET: morphological, ecological and geographical data for all birds. Ecology Letters 25, 581–597. CC BY 4.0.

De categorieën van de Rode Lijst

De status in het kadertje bij elke vogel is de wereldwijde beoordeling van de IUCN Rode Lijst, zoals AviList die overneemt — niet een nationale Rode Lijst van een van de tien landen uit deze gids. Een soort die in Zuid-Afrika op de nationale Rode Lijst staat of onder de National Environmental Management: Biodiversity Act valt, kan wereldwijd “niet bedreigd” zijn; het omgekeerde komt ook voor. Op de kaartjes in het overzicht staat de code alleen bij de soorten die niet in de laagste categorie vallen: stond hij overal, dan viel juist de bedreigde vogel niet meer op. De IUCN toetst elke soort aan vaste criteria: de snelheid van afname, de grootte van het verspreidingsgebied, de omvang van de populatie en de kans op uitsterven. De negen categorieën, van laag naar hoog risico:

LC Niet bedreigd

Beoordeeld en niet in een van de bedreigde categorieën: meestal een wijdverspreide en talrijke soort.

NT Gevoelig

Voldoet nu net niet aan de drempels voor Kwetsbaar, maar zit er dicht tegenaan of zal er naar verwachting binnenkort aan voldoen.

VU Kwetsbaar

Hoog risico op uitsterven in het wild: bijvoorbeeld een afname van 30 procent of meer in tien jaar of drie generaties, of minder dan tienduizend volwassen dieren.

EN Bedreigd

Zeer hoog risico: bijvoorbeeld een afname van 50 procent of meer, of minder dan 2.500 volwassen dieren.

CR Ernstig bedreigd

Uiterst hoog risico: bijvoorbeeld een afname van 80 procent of meer, of minder dan 250 volwassen dieren.

EW Uitgestorven in het wild

Komt alleen nog voor in gevangenschap of als uitgezette populatie buiten het oorspronkelijke verspreidingsgebied.

EX Uitgestorven

Er is geen redelijke twijfel dat het laatste dier is gestorven.

DD Onvoldoende gegevens

Er zijn te weinig gegevens over verspreiding of populatie om het risico te beoordelen.

NE Niet beoordeeld

Nog niet aan de criteria getoetst.

• IUCN (2012), IUCN Red List Categories and Criteria, versie 3.1, tweede editie. De drempels hieronder zijn de hoofdlijn; de volledige criteria staan in dat document.

De wetenschappelijke naam

Onderaan elke soortbladzijde staat de volledige zoölogische naamregel: de soortnaam, gevolgd door wie de vogel als eerste heeft beschreven en in welk jaar. Staan die auteur en dat jaartal tussen haakjes, dan is de soort sindsdien in een ander geslacht geplaatst dan waarin hij beschreven werd — de haakjes zijn geen bijzaak maar een voorschrift van de naamgevingscode, en de gids houdt zich eraan.

De gids volgt de indeling en de naamgeving van AviList. Auteur, jaartal, de oorspronkelijke naam en de typelocatie komen uit de uitgebreide uitgave daarvan, die voor elke soort de eerste beschrijving met vindplaats vermeldt. De typelocaties zijn ingekort en naar hedendaagse plaatsnamen omgezet: veel achttiende- en negentiende-eeuwse soorten uit deze gids zijn beschreven op basis van een exemplaar uit de Kaapkolonie, hier dan ook kortweg Kaap de Goede Hoop.

GBIF, de databank waar de verspreidingskaarten en de Rode Lijst-categorieën vandaan komen, loopt op de naamgeving soms achter of kiest een andere indeling; in deze gids is dat vooralsnog bij geen enkele soort het geval. Komt het bij een latere uitbreiding voor, dan staat de naam van GBIF erachter, zonder verdere uitleg — genoeg om de vogel in andere bronnen terug te vinden.

De betekenis van de namen is voor deze gids samengesteld uit de Latijnse en Griekse woordstammen en algemeen aanvaarde naamsverklaringen, in de geest van Jobling, The Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Een deel van de namen wacht nog op een tweede, brongerichte controle.

• AviList Core Team (2025), AviList: The Global Avian Checklist, versie 2025b, uitgebreide uitgave. — Jobling, J.A., The Helm Dictionary of Scientific Bird Names, aangehaald via de soortteksten van Wikipedia.

Indeling en volgorde

De volgorde en indeling van ordes, families, geslachten en soorten volgen AviList, de wereldwijde soortenlijst van de vogels die door de grote checklists samen wordt onderhouden. Boven het niveau van de orde staan clades: die volgen de familiegenomen-stamboom van het B10K-project en dragen namen uit de PhyloCode.

• AviList v2025b
• Stiller et al. 2024, Nature 629, 851-860 (B10K)

Teksten

De teksten op deze site zijn geschreven voor deze gids. Feitelijke gegevens over maten, verspreiding en status zijn gebaseerd op standaard veldgidsen en de IUCN Rode Lijst.

Lettertype

De lopende tekst staat in IBM Plex Sans, de kopjes in Cormorant Garamond en de kleine labels in IBM Plex Mono — de letters van vorstman.com. Alleen de titel van elke bladzijde staat in Antonio, een smalle hoge grotesk in de trant van de klassieke veldgidsomslagen. Alle vier staan onder de SIL Open Font License 1.1 en worden vanaf deze site zelf geserveerd, dus er gaat geen verzoek naar een externe server.

De maker