Klein waterhoen

Geluid

Het mannetje zingt een reeks nasale, blaffende noten, kwek kwek kwek, die traag begint, geleidelijk versnelt en tegelijk in toonhoogte daalt, om te eindigen in een snel ratelend slot, als een stuiterende pingpongbal die tot rust komt. Het vrouwtje versnelt ook, maar blijft hoger. Vooral van eind april tot half juni, in de schemering en de eerste nachthelft; het kleinst waterhoen ratelt daarentegen egaal en droog, zonder versnelling.

Herkenning

Ongeveer zo groot als een spreeuw, met een lange staart en lange groene poten zonder rood aan het loopbeen. Het mannetje is leiblauw op gezicht en onderdelen met een olijfbruine, zwart gestreepte rug; het vrouwtje heeft een okergele onderzijde en een witte keel. Bij beide is de snavel kort en groen met een rode vlek aan de basis. Klimt behendig in rietstengels.

Verwarrings­soorten

Het kleinst waterhoen is de echte verwarring: dat heeft vleeskleurige poten, uitgebreide witte streepjes op de mantel, brede zwart-witte bandering tot ver op de buik en géén rood aan de snavelbasis. Bij klein waterhoen zijn alleen de achterflanken flauw gebandeerd en steekt de vleugelpunt verder voorbij de staart uit. Het porseleinhoen is groter en wit gespikkeld.

Leefgebied

Diep, permanent overstroomd oud riet en lisdodde met open water ertussen en veel drijvende plantenmatten. Vereist meer water dan het porseleinhoen en klimt vaker in de vegetatie dan dat het over modder loopt. Broedt in verlandingszones van meren en delta's en in oude visvijvercomplexen.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Oost-Europa, van Hongarije en Polen tot de Wolga, met kernen in de Donaudelta en rond de Neusiedlersee; overwintert in Afrika en het Middellandse Zeegebied. In Nederland een zeldzame gast van maart tot mei, jaarlijks in kleine aantallen. In Spanje zeer schaars, met sporadische broedgevallen in het oosten en zuiden.

• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Half april tot half mei biedt de grootste kans; ga bij aanhoudende oostenwind naar een groot, nat rietmoeras en luister vanaf zonsondergang tot een uur of twee daarna. Zingende vogels laten zich in de vroege ochtend soms zien op een rietkraag boven open water. Wees geduldig en laat geluidsopnamen thuis.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, maar de westelijke arealgrens is grillig en de soort verdwijnt waar rietmoerassen worden ontwaterd of het peil kunstmatig laag blijft. In Oost-Europa gaan grote rietvelden verloren door drooglegging en rietbrand. Het aantal Nederlandse waarnemingen neemt licht toe, deels dankzij beter nachtelijk inventariseren.