Bronnen & licenties

Deze gids is gebouwd op openbare bronnen en op media die vrij te gebruiken zijn. Hieronder eerst waar de gegevens vandaan komen — de soortenlijst, de stamboom, de maten, de leefgebieden en de verspreidingskaarten — en daarna de volledige lijst van foto's en opnamen, met per bestand de maker, de licentie en de bronpagina. Er wordt niets gebruikt onder een niet-commerciële licentie. Voor dit gebied wijkt een aantal keuzes af van die in de Europese en de Noord-Amerikaanse gids; die verschillen staan hieronder benoemd.

Waar de gegevens vandaan komen

De gids rust op een handvol openbare gegevensbronnen. Ze staan hier bij elkaar, met wat ze leveren en onder welke voorwaarden.

• AviListCC BY 4.0

  De volgorde en de indeling van ordes, families, geslachten en soorten, de wetenschappelijke namen en de Rode Lijst-categorie. AviList is de wereldwijde soortenlijst die sinds 2025 door de grote checklists — de IOC-lijst, Clements en BirdLife — samen wordt onderhouden, zodat er nog maar één lijst is in plaats van drie. Deze gids volgt versie 2025b, ook waar die afwijkt van GBIF.

• B10K en de PhyloCode

  De clades bóven het niveau van de orde, die in de stamboom en in het zijmenu staan. Ze volgen de familiegenomen-stamboom van het Bird 10.000 Genomes-project (Stiller e.a. 2024) en dragen namen die volgens de PhyloCode zijn vastgelegd — een naamgeving die een tak van de stamboom benoemt in plaats van een rang.

• AVONETCC BY 4.0

  De vleugellengte en het gewicht van elke soort. Elf gemeten kenmerken van alle 11.009 vogelsoorten ter wereld, opgebouwd uit metingen aan 90.020 individuele vogels in musea en in het veld (Tobias e.a. 2022). Eén bron voor alle soorten, zodat twee vogels in deze gids werkelijk met elkaar te vergelijken zijn.

• The Australian Bird Guide

  De lengte van de vogel, voor het hele gebied waar de soort erin staat. Menkhorst, Rogers, Clarke, Davies, Marsack en Franklin geven een bereik en meten veldvogels; dat is de moderne standaard voor Australazië en de traditie die deze gids aanhoudt.

• New Zealand Birds Online

  De lengte van de Nieuw-Zeelandse endemen, die in geen enkele Australische veldgids staan. De site wordt onderhouden door Te Papa Tongarewa samen met Birds New Zealand. Welke van de twee bronnen een lengte levert, staat per soort in het gegevensbestand.

• GBIFCC BY 4.0

  De soortenlijst, het seizoen en de dichtheid op de verspreidingskaart. GBIF bundelt waarnemingen uit musea, ringstations en waarnemersnetwerken tot één doorzoekbaar geheel; voor dit gebied komt het overgrote deel via eBird en Birdata binnen. Deze gids gebruikt GBIF niet alleen voor de kaart maar ook voor de vraag wélke soorten erin horen.

• GRIISCC BY 4.0

  Welke soorten in Australië, Nieuw-Zeeland en op Norfolk zijn ingevoerd. Het Global Register of Introduced and Invasive Species wordt per land samengesteld en via GBIF uitgegeven; deze gids gebruikt de Australische en de Nieuw-Zeelandse lijst, met de hand nagelopen.

• NVIS — Major Vegetation GroupsCC BY 4.0

  De ruggengraat van de leefgebiedenlijst op het Australische deel. Het National Vegetation Information System deelt de begroeiing van het continent in hoofdgroepen in — eucalyptusbos, mallee, hummockgrasland, acaciastruweel — en levert daarmee de woorden die een Europese of Amerikaanse indeling niet heeft.

• Land Cover DatabaseCC BY 4.0

  Hetzelfde voor het Nieuw-Zeelandse deel. De LCDB van Manaaki Whenua onderscheidt onder meer zuidelijk beukenbos, tussockgrasland en de kale rivierbeddingen van de Zuidereilandse vlechtrivieren, alle drie leefgebieden met eigen vogels.

• Natural Earthpubliek domein

  De landcontouren, de landsgrenzen en de grenzen van de staten, territoria en regio's waarop de verspreidingskaart is getekend, op schaal 1:10 miljoen.

• Wikimedia Commonsvrije licenties

  Alle foto's: van de vogels, van de leefgebieden en van de voorpagina. Elk bestand staat onder CC0, publiek domein, CC BY of CC BY-SA; niet-commerciële licenties komen er niet in. Maker, licentie en bronpagina staan hieronder per bestand.

• xeno-cantovrije licenties

  De geluidsopnamen. Ze worden bij xeno-canto afgespeeld en staan niet op deze site. Alleen opnamen onder CC0, publiek domein, CC BY of CC BY-SA zijn gebruikt.

Welke vogels erin staan

De kaart bepaalt de gids. Het venster loopt van Steep Point in West-Australië tot voorbij de Chathams en de Kermadecs, en van de Torresstraat tot Macquarie-eiland — 6.956 bij 5.243 kilometer. Dat venster is ook de grens van de lijst. Christmas Island en de Cocoseilanden vallen erbuiten: Australisch grondgebied, maar ze liggen tegen Java aan en hun vogels zijn Aziatisch. Nieuw-Guinea, Timor, de Solomons, Nieuw-Caledonië, Fiji en Vanuatu worden wel als land getekend, want een kaart is een rechthoek; hun vogels horen niet in de gids.

De gids gaat over Australië, Nieuw-Zeeland en Norfolk. Daarvan staat er alles in wat er jaarlijks voorkomt — broedvogels, wintergasten en doortrekkers, hoe schaars ook — plus dwaalgasten met meer dan tien gevallen. Uitgestorven soorten staan er niet in; ze worden wel genoemd in de tekst van de familiebladzijden.

De soortenlijst is hier gemeten en niet overgenomen. Voor Noord-Amerika bestond de ABA-checklist, met een commissie die het oordeelswerk doet en een zeldzaamheidscode per soort; voor dit gebied is zo'n lijst niet te downloaden. Dus is hij gemeten uit GBIF, over tien volle jaren: 2015 tot en met 2024, en niet 2016–2025, omdat het doorgeven van eBird aan GBIF achterloopt — over 2025 stond in september 2026 nog geen vijfde van het aantal Australische waarnemingen van 2024 in de databank, en een half doorgegeven jaar telt in de regel mee als een slecht jaar.

De regel: een soort die in acht van de tien jaar met minstens tien waarnemingen per jaar is gezien — drie voor Norfolk, dat veel minder wordt bezocht — komt er jaarlijks voor en gaat zonder meer op de lijst. De rest gaat langs de tienregel: meer dan tien gevallen, waarbij een geval een onderscheiden combinatie is van jaar, maand en hok van een kwart graad. Waarnemingen tellen zou een enkele overwinterende dwaalgast met driehonderd meldingen tot algemene vogel maken; gevallen tellen niet.

De uitkomst, uit 999 thuisgebrachte soorten: 849 op de lijst — 781 inheems, 32 dwaalgast en 36 exoot — en 150 afgevallen.

Wat die maat niet kan. Hij meet aanwezigheid en geen herkomst: een ontsnapte kooivogel die acht jaar lang op dezelfde plek rondliep haalt de regel net zo goed als een broedvogel. En andersom haalt een schaars gemelde eilandbewoner de ondergrens soms niet, niet omdat hij er niet is maar omdat er niemand komt. Daarom zijn de grensgevallen met de hand nagelopen: veertien soorten zijn zo alsnog toegelaten — de snip van de Snares, de stormvogel van de Chathams, de kakapo, de prinsesparkiet — en tien ontsnapte kooivogels zijn geweerd, van de mandarijneend tot de kanarie. Elk van die vierentwintig besluiten staat met zijn reden in data/soortenlijst.json. Stilzwijgend gebeurt er niets.

Welke naam bij welke vogel hoort

De gids volgt AviList v2025b, ook waar die afwijkt van GBIF. Voor dit gebied lopen die twee veel verder uiteen dan elders: bij ongeveer honderd van de duizend gemeten soorten, tegen 58 van de 731 in de Europese gids. De ruggengraat van GBIF volgt voor Australazië nog grotendeels de indeling van vóór de grote herzieningen — Megalurus is bij AviList Cincloramphus en Poodytes, Chrysococcyx is Chalcites, de Australische zeearend staat bij GBIF onder Haliaeetus en bij AviList onder Icthyophaga.

Een geslachtswisseling is zichtbaar en dus op te lossen. Het tweede geval is dat niet: GBIF voert soms een naam die AviList óók kent, maar voor een ándere vogel. Dan klopt de naam, klopt de vogel niet, en komt er nooit een foutmelding. De regenbooglori stond onder Trichoglossus haematodus — dat is de lori van Nieuw-Guinea; de vogel die hier vliegt heet T. moluccanus en levert 1.167.407 van de 1.168.319 waarnemingen onder die naam.

Zulke gevallen zijn opgespoord door van elke gemeten GBIF-soort de ondersoorten en synoniemen op te vragen en te kijken of daar een naam tussen staat die bij AviList een sóórt is; per tak is daarna geteld hoeveel waarnemingen hij in dít gebied heeft. Dat leverde zesentwintig gevallen op, waarvan er tien draaiden om een naam die bij een andere vogel hoort. Ze staan met hun tellingen in data/splitsingen.json.

Maten: vleugel, gewicht en lengte

De vleugellengte en het gewicht in het kadertje bij elke vogel komen uit één bron: AVONET. De vleugellengte is de ringersmaat: van de handwortel — de knik halverwege de vleugel — tot de punt van de langste handpen. Het gewicht is het gemiddelde van de gewogen vogels; een vogel weegt in de loop van het jaar sterk verschillend, dus één getal zegt hier meer dan een bereik uit een andere bron.

De lengte van de vogel komt niet uit AVONET maar uit de veldgidstraditie, en dat zijn er voor dit gebied noodgedwongen twee. The Australian Bird Guide van Menkhorst en anderen dekt alles wat in Australië voorkomt. De Nieuw-Zeelandse endemen staan in geen enkele Australische veldgids; hun lengte komt van New Zealand Birds Online. De grens loopt dus langs het verspreidingsgebied en niet langs de soort, en welke bron een maat leverde staat per soort in het gegevensbestand. Twee tradities is er één meer dan we onszelf elders toestaan; het alternatief was voor honderden soorten helemaal geen lengte.

De spanwijdte staat er niet bij. Die wordt in geen enkele meetreeks aan levende vogels vastgelegd en moet uit de vleugellengte worden geschat met een verhouding die per familie verschilt; die ijking is voor dit gebied niet gedaan.

• Tobias, J.A. e.a. (2022), AVONET: morphological, ecological and geographical data for all birds. Ecology Letters 25, 581–597. CC BY 4.0.
• Menkhorst, P., Rogers, D., Clarke, R., Davies, J., Marsack, P. & Franklin, K., The Australian Bird Guide, CSIRO Publishing.
• New Zealand Birds Online, Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa met Birds New Zealand.

De Rode Lijst

De status achter elke soortnaam is de categorie van de Rode Lijst van de IUCN, overgenomen uit AviList en niet los bij de IUCN opgehaald — zo staan de naam en de status altijd op dezelfde soortopvatting. Dat is hier meer dan een formaliteit: waar AviList een soort splitst en de IUCN nog niet, of andersom, zou een los opgehaalde categorie bij de verkeerde vogel terechtkomen.

Bij vierenzestig soorten laat AviList de categorie leeg — hij staat er als niet beoordeeld. Voor vierenvijftig daarvan heeft de IUCN wél een oordeel, en dat is overgenomen uit de Rode Lijst-spiegel van GBIF, die het IUCN-taxonnummer meelevert. Bij elke soort staat in het gegevensbestand waar zijn categorie vandaan komt. De emoe was het duidelijkste geval: AviList kent hem geen categorie toe, terwijl de IUCN hem in 2018 als niet bedreigd beoordeelde.

Soorten met de categorie EX (uitgestorven) of EW (alleen in gevangenschap) staan niet in deze gids; het controleprogramma weigert ze. Voor dit gebied is dat een zwaardere zeef dan elders.

De verspreidingskaart

De kaart heeft twee lagen die uit verschillende hoek komen, en dat verschil is belangrijk genoeg om hier te noemen.

Wélke seizoenskleur een staat, territorium of regio krijgt — jaarrond, broedvogel, winter of doortrek — is hier gemeten en niet gezet. Per eenheid is per maand geteld en geijkt aan alle vogelwaarnemingen in diezelfde eenheid, over 2006–2026. Daarbij staan de seizoenen op hun kop ten opzichte van de andere twee gidsen: zomer is december en januari, winter is juni en juli. Een programma dat hier het noorden volgt maakt van elke Australische broedvogel een wintervogel, en dat ziet er plausibel genoeg uit om niet op te vallen. Negen kleine eilanden — Lord Howe, Macquarie, Norfolk, de Kermadecs, de Drie Koningen, de Antipoden, Auckland, Campbell en de Snares — hebben in de gebruikte gebiedsindeling geen eigen code en zijn dus niet meetbaar; hun seizoen is met de hand gezet.

Hóé donker die kleur is, komt uit de waarnemingen van GBIF: geteld per hokje van 0,7°, gedeeld door alle vogelwaarnemingen in datzelfde hokje, en gemiddeld per eenheid. Die deling is nodig omdat GBIF waarnemers telt en geen vogels: zonder haar is de kaart een kaart van waar vogelaars wonen.

Delen door een klein getal geeft onzin, dus is vooraf geteld hoeveel hokjes te dun bekeken zijn. Van de 1.505 landhokjes in het kaartvenster zitten er 262 — 17,4 procent — onder de drempel van tweehonderd waarnemingen. Dat is ruim onder de grens van een derde waarboven zulke kaarten oneerlijk worden, dus de dichtheidslaag mag hier. De dunne hokjes liggen waar je ze verwacht: in het binnenland van West-Australië.

De kaarteenheid is de staat, het territorium of de regio, niet het land. Er zijn vijfenveertig tekenbare eenheden, waarvan acht omringende landen die alleen als achtergrond worden getekend. Eén waarschuwing hoort daarbij: West-Australië is 2,5 miljoen vierkante kilometer. Eén kleur voor die hele lap zegt bijna niets — een soort die alleen in de zuidwesthoek zit kleurt op de kaart een gebied zo groot als West-Europa. De dichtheidslaag draagt hier dus meer van het verhaal dan in de andere twee gidsen, en waar de staatskleur en de dichtheid elkaar tegenspreken, wint de tekst: het blok Verspreiding en trek zegt wat de kaart niet kan.

De projectie is Lambert azimuthal equal-area om 148°O en 32°Z, op 640 bij 482 beeldpunten. Het venster kruist de datumgrens — de Chathams liggen op 176°W — en de kaart selecteert daarom op hoekafstand tot het middelpunt en niet op een rechthoek van lengte- en breedtegraden, die daar een naad zou hebben.

Exoten

Welke soorten zijn ingevoerd, komt uit GRIIS, het Global Register of Introduced and Invasive Species, via GBIF. Nieuw-Zeeland is hier het duidelijkste geval: merel, vink, zanglijster, huismus, spreeuw en heggenmus zijn er gevestigd en algemeen, en een gids die ze weglaat is in het veld onbruikbaar. Een soort die in Australië inheems is en in Nieuw-Zeeland uitgezet, wordt per land verschillend aangemerkt.

Er zit een valkuil in. De Australische GRIIS-lijst tekent niet alleen soorten van buiten aan, maar ook verplaatsingen bínnen Australië: een vogel die op Tasmanië of op Kangaroo-eiland is uitgezet staat erop, ook al is hij op het vasteland volstrekt inheems. Ongefilterd overnemen leverde de emoe, de kookaburra en de liervogel op als exoot. Van de achtenzestig soorten die op de lijsten stonden zijn er daarom tweeëndertig met de hand teruggezet als inheems, telkens met de reden erbij; zesendertig blijven aangemerkt als exoot.

De leefgebieden

Elke soort is gekoppeld aan de leefgebieden waar hij werkelijk verblijft en foerageert, hooguit zeven. Tien hoofdgroepen van zee tot stad, en daaronder achtenveertig formaties.

De indeling is een eigen indeling, opgesteld voor dit gebied. Die van Europa (EUNIS) en die van Noord-Amerika (USNVC) passen geen van beide op mallee, spinifex, gibber, brigalow, moessonbos, tussockgrasland, vlechtrivier of zuidelijk beukenbos — dat zijn geen randgevallen maar de begroeiing van het grootste deel van het continent. De lijst leunt op de Major Vegetation Groups van het Australische NVIS en op de Nieuw-Zeelandse Land Cover Database, en is naar het gebruik in het veld toe geschreven: de vraag is waar een vogel zit, niet welke plantensoort er groeit.

De wetenschappelijke naam

Onderaan elke soortbladzijde staat de volledige zoölogische naamregel: de soortnaam, gevolgd door wie de vogel als eerste heeft beschreven en in welk jaar. Staan die auteur en dat jaartal tussen haakjes, dan is de soort sindsdien in een ander geslacht geplaatst dan waarin hij beschreven werd — de haakjes zijn geen bijzaak maar een voorschrift van de naamgevingscode. Voor dit gebied staan ze vaak: veel Australische vogels zijn in de negentiende eeuw beschreven en sindsdien verhuisd.

Cursief zijn het geslacht, de soort en de ondersoort; de auteur, het jaartal en de woordjes subsp. en var. niet. Het geslacht staat bij de eerste vermelding voluit en wordt pas daarna afgekort. Het controleprogramma van de gids toetst die regels bij elke oplevering.

De gids volgt de indeling en de naamgeving van AviList. Auteur, jaartal, de oorspronkelijke naam en de typelocatie komen uit de uitgebreide uitgave daarvan. De Nederlandse namen volgen de lijst van de Nederlandse Ornithologische Unie waar die er is en anders AviList; de Spaanse volgen SEO/BirdLife waar die er is en anders AviList. Voor een deel van de soorten in dit gebied bestaat in geen van beide talen een ingeburgerde naam.

• AviList Core Team (2025), AviList: The Global Avian Checklist, versie 2025b, uitgebreide uitgave.
• Jobling, J.A., The Helm Dictionary of Scientific Bird Names, aangehaald via de soortteksten van Wikipedia.

Indeling en volgorde

De volgorde en indeling van ordes, families, geslachten en soorten volgen AviList. Boven het niveau van de orde staan clades: die volgen de familiegenomen-stamboom van het B10K-project en dragen namen uit de PhyloCode. Waar de genetische steun voor een tak zwak is, is die tak in de stamboom als zodanig gemerkt.

• AviList v2025b
• Stiller et al. 2024, Nature 629, 851–860 (B10K)

Teksten

De teksten op deze site zijn geschreven voor deze gids, in alle drie de talen gelijkwaardig. Feitelijke gegevens over maten, verspreiding en status zijn terug te voeren op de bronnen hierboven.

Lettertype

De lopende tekst staat in IBM Plex Sans, de kopjes in Cormorant Garamond en de kleine labels in IBM Plex Mono — de letters van vorstman.com. Alleen de titel van elke bladzijde staat in Antonio. Alle vier zijn vrij beschikbaar onder de SIL Open Font License.

Alle bestanden

Per foto de maker, de licentie en de bronpagina. Zoek op een vogelnaam, een maker of een licentie om snel iets terug te vinden.

Zoek in de bestanden

Foto's van de vogels

Geluidsopnamen

De opnamen komen van xeno-canto en worden daar afgespeeld; ze staan niet op deze site. Alleen opnamen onder CC0, CC BY of CC BY-SA zijn gebruikt — een groot deel van xeno-canto staat onder een niet-commerciële licentie en valt daarmee af.

Foto's van de leefgebieden

Indeling: een eigen indeling voor dit gebied, gebouwd op de Major Vegetation Groups van het Australische NVIS en de Nieuw-Zeelandse Land Cover Database. De foto's zijn nog machinaal gekozen en worden nog nagelopen.