Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Bonte tiran
Bonte tiran | Empidonomus varius
Variegated Flycatcher | Mosquero variegado | Peitica
De bonte tiran is een gestreepte tiran van bosranden en halfopen terrein, die sterk lijkt op de veel grotere gestreepte tiran. De zuidelijke vogels broeden van Bolivia tot Argentinië en trekken in de zuidelijke winter naar het Amazonegebied; daarnaast leven er standvogels in het noorden van Zuid-Amerika. Hij zit vaak lange tijd rechtop op een kale tak boven in een boom.
Geluid
Buiten het broedgebied meestal stil. Een hoge, dunne fluittoon, ongeveer psiieee; in het broedgebied een zachte zang van hoge tonen.
Opname: JAYRSON ARAUJO DE OLIVEIRA — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
18 cm. Een gestreepte tiran met een korte, smalle, geheel zwarte snavel. De kruin is donker, met een verborgen gele kruinvlek, en wordt begrensd door een witte wenkbrauwstreep; een brede donkere oogstreep loopt naar het achterhoofd, met daaronder een witte wangstreep en een smalle donkere baardstreep. De bovendelen zijn bruin met donkere vlekken, de vleugelveren hebben lichte randen. De onderdelen zijn geelachtig wit met brede bruine strepen op borst en flanken. Bovenstaartdekveren en staartranden zijn roestbruin. Seksen gelijk.
Verwarringssoorten
De gestreepte tiran Myiodynastes maculatus is groter, met een veel zwaardere snavel met een lichte basis van de ondersnavel en meer roestbruin in de staart. De zwavelbuiktiran Myiodynastes luteiventris, een wintergast uit het noorden, heeft een zware snavel, een zwarte baardstreep die op de kin samenkomt en een gelere buik. De piraattiran Legatus leucophaius heeft een ongestreepte bruine rug en geen roestbruin in de staart.
Leefgebied
Bosranden, open bos, galerijbos, savanne met verspreide bomen, riviereilanden en tuinen, in het gidsgebied meestal onder 1000 m. Wintergasten zitten vaak in de kronen langs rivieren en in secundair bos. Eet insecten, die hij vanaf een uitkijkpost vangt, en daarnaast veel vruchten. Bouwt een ondiepe kom in een boom.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: wintergast uit het zuiden ten oosten van de Andes, vooral in Amazonia en de Llanos; in het oosten ook standvogels. Ecuador: schaarse wintergast uit het zuiden in het oostelijke laagland. Peru: wintergast uit het zuiden in het Amazonelaagland. Bolivia: broedvogel in het laagland van het oosten en zuiden, van september tot maart; wintergast in het noorden. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in Venezuela, de Guyana's, Brazilië, Paraguay, Uruguay en het noorden van Argentinië.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. apr–sep)
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek tussen april en september in de boomkronen langs rivieren en meren in het Amazonelaagland, of in de zuidelijke zomer in halfopen terrein in het oosten van Bolivia. Hij zit vaak lang stil op een kale tak in de kroon.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Wijdverbreid en vrij algemeen in een groot verspreidingsgebied.
Wetenschappelijke naam
Empidonomus varius | (Vieillot, 1818)
Vieillot beschreef de soort in 1818 als Muscicapa varia; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Empidonomus werd in 1860 ingevoerd door Cabanis & Heine. De geslachtsnaam komt van Grieks empis (genitief empidos), 'mug', en -nomos, 'heersend over'. De soortnaam komt van Latijn varius, 'bont, gevlekt', naar het gestreepte verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Paraguay.