Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Gekroonde leitiran
Gekroonde leitiran | Empidonomus aurantioatrocristatus
Crowned Slaty Flycatcher | Tuquito gris | Peitica-de-chapéu-preto
De gekroonde leitiran is een donkergrijze tiran die in het zuiden van Zuid-Amerika broedt en in de zuidelijke winter naar het westen van het Amazonegebied trekt. In het gidsgebied is hij dan een vrij algemene wintergast in het laagland. Hij zit meestal hoog en rechtop op kale takken boven het bladerdak.
Geluid
In het overwinteringsgebied meestal stil. Een zwakke, hoge fluittoon, ongeveer tsiiep; in het broedgebied een korte, sissende zang.
Voor deze soort is nog geen opname met een geschikte Creative Commons-licentie beschikbaar.
Herkenning
18 cm. Een slanke, donkergrijze tiran met een korte, zwarte snavel. Kruin en kopzijden zijn zwart, met een meestal verborgen gele kruinvlek en een lichtgrijze wenkbrauwstreep. De bovendelen zijn bruingrijs, vleugels en staart donkerder. De onderdelen zijn grijs, op de buik lichter en soms met een gelige waas. Seksen gelijk; jonge vogels zijn bruiner.
Verwarringssoorten
De bonte tiran Empidonomus varius heeft dezelfde vorm en houding, maar is gestreept, met roestbruin in de staart. De grijze koningstiran Tyrannus dominicensis, alleen in het noorden van Colombia, is groter en lichter grijs, met een zware snavel en witte onderdelen. De leigrijze piewie Contopus fumigatus heeft een kuifje en een geheel grijze kop zonder wenkbrauwstreep en leeft in bergbos.
Leefgebied
Kronen en randen van vochtig laaglandbos, várzea, secundair bos en halfopen terrein met hoge bomen, in het gidsgebied meestal onder 1200 m; in het broedgebied ook droogbos en Chaco. Vangt insecten met korte vluchten vanaf een hoge, kale tak en eet ook vruchten. Bouwt een ondiepe kom in een boom.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: wintergast uit het zuiden ten oosten van de Andes, vooral in het zuidoosten. Ecuador: vrij algemene wintergast uit het zuiden in het oostelijke laagland, plaatselijk tot in de voetheuvels. Peru: vrij algemene wintergast uit het zuiden in het Amazonelaagland. Bolivia: broedvogel in het oostelijke en zuidelijke laagland, inclusief de Chaco, van september tot maart; in de zuidelijke winter ook in het noorden. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in Brazilië, Paraguay, Uruguay en Argentinië, en als wintergast in Venezuela.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. apr–sep)
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek tussen mei en september naar een grijze tiran op de hoogste kale takken langs rivieren, meren en open plekken in het Amazonelaagland van Ecuador of Peru.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Wijdverbreid en vrij algemeen.
Wetenschappelijke naam
Empidonomus aurantioatrocristatus | (d'Orbigny, ACVMD & de Lafresnaye, 1837)
D'Orbigny, ACVMD & de Lafresnaye beschreef de soort in 1837 als T[yrannus] aurantio-atrocristatus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Empidonomus werd in 1860 ingevoerd door Cabanis & Heine. De geslachtsnaam komt van Grieks empis (genitief empidos), 'mug', en -nomos, 'heersend over'. De soortnaam komt van Latijn aurantius, 'oranje', ater, 'zwart', en cristatus, 'gekuifd', naar de zwarte kruin met verborgen oranjegele vlek. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Valle Grande, Santa Cruz, Bolivia.