Bruinflankjanfrederik | Dessonornis anomalus

Geluid

De zang is een korte, wat klaaglijke reeks van drie tot vijf hoge, heldere fluittonen, vaak dalend en eindeloos herhaald vanuit dekking, vooral in de schemering. Roept een zacht tsiep en bij onrust een droog, ratelend tsjrrr. Door zijn verborgen leefwijze is de zang meestal de eerste aanwijzing.

Herkenning

Een compacte, vrij kortstaartige vogel van 14 tot 15 cm. De bovenzijde is olijfbruin met een warmer roodbruine stuit en staart; de kleur van de stuit verschilt per ondersoort. Voorhoofd en wenkbrauwstreep zijn grijs, teugel en wangen zwartig. De keel is wit, de borst grijs, de flanken olijfbruin en het midden van de buik witachtig. De poten zijn vrij lang en roze-grijs. De seksen zijn gelijk. Jonge vogels zijn donkerbruin met okerkleurige vlekken. Hopt over de bosbodem en over omgevallen stammen en wipt daarbij met de staart.

Verwarrings­soorten

Het sterrenpaapje (Pogonocichla stellata) heeft een leigrijze kop en een gele onderzijde met gele staartvlekken. Sharpes akalat (Sheppardia sharpei) is kleiner, met een oranje keel en borst. De witborstalethe (Chamaetylas fuelleborni) is groter en forser, zonder grijze wenkbrauw, met zuiver witte onderzijde. De Kaapse lawaaimaker (Dessonornis caffer) heeft een oranje keel en borst en een oranje staart, en zit aan bosranden in plaats van diep in het bos. De grijze kopstrepen, witte keel en olijfkleurige flanken in de schemer van het bos zijn bij deze soort doorslaggevend.

Leefgebied

Dichte ondergroei van vochtig montaan en submontaan groenblijvend bos, beboste beekdalen, bosranden met braam en varens en aangrenzend struweel, meestal tussen 1000 en 2600 m. Foerageert op de grond en op liggende stammen op insecten; volgt regelmatig zwermen trekmieren.

Verspreiding en trek

In het noorden van Malawi op het Nyika-plateau, in de Misuku-heuvels en het Viphya-plateau, zuidwaarts tot de bergbossen van Zomba en Mulanje; in het noordoosten van Zambia aan de Zambiaanse kant van het Nyika-plateau en in de Mafinga-bergen; in het noorden van Mozambique in de bergbossen van Namuli en andere geïsoleerde bergen. Buiten het gebied in de bergen van het zuiden en oosten van Tanzania.

• Jaarrond
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Zoek langs rustige bospaden op het Nyika-plateau of op Zomba en Mulanje, vroeg in de ochtend. Blijf stil staan bij een open plek in de ondergroei en luister naar de hoge fluitreeks; de vogel komt dan vaak op een omgevallen stam of op het pad zelf. Bij een zwerm trekmieren is de kans het grootst.

Staat van instandhouding

Gevoelig (Near Threatened). Het leefgebied bestaat uit kleine, versnipperde bergbossen die krimpen door kap voor landbouw en brandhout, door bosbranden en door de uitbreiding van plantages. In beschermde bossen, zoals op het Nyika-plateau en Mulanje, is de soort plaatselijk nog vrij algemeen, maar de bossen van Namuli en andere Mozambikaanse bergen staan onder zware druk.

Wetenschappelijke naam

Dessonornis anomalus | (Shelley, 1893) (GBIF: Cossypha anomala)

Shelley beschreef de soort in 1893 als Callene anomala; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Dessonornis werd in 1836 ingevoerd door Smith. Dessonornis is een drukfout voor Bessonornis, van het Griekse bēssa, 'bebost dal', en ornis, 'vogel'; de beschrijver Andrew Smith verbeterde de spelling later zelf, maar de oorspronkelijke vorm geldt. anomalus is Latijn voor 'afwijkend, onregelmatig' (Grieks anōmalos). Shelley (1893), die de soort als Callene anomala beschreef, merkte op dat ze in kleur duidelijk afwijkt van al haar verwanten. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Mulanje-plateau, Malawi.