Alle soorten › Genten en aalscholvers › Genten › Jan-van-gent
Jan-van-gent | Morus bassanus
Northern Gannet | Alcatraz Atlántico
De jan-van-gent is de grote witte gent van de Noord-Atlantische Oceaan, waarvan jonge vogels in de winter langs de kust van West-Afrika zuidwaarts trekken. Een enkeling bereikt de kust van Angola en komt daar in het gebied van de Kaapse jan-van-gent.
Geluid
Op zee zwijgzaam. In de kolonie een raspend, kelig arrah-arrah, bij ruzies versneld tot een schor gekras.
Opname: Simon Gillings — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
87–100 cm lang, spanwijdte 165–180 cm; iets groter dan de Kaapse jan-van-gent. Volwassen vogels zijn wit met een zachtgele kop en nek en alleen de handpennen zwart; armpennen en staart zijn wit. Een korte zwarte keelstreep, een blauwgrijze snavel met zwarte groeven, een lichte oogring en een zwarte teugel. Jonge vogels zijn donker grijsbruin met fijne witte spikkels en worden in vier tot vijf jaar via een bont tussenkleed wit; in dat kleed zijn de armpennen vaak deels zwart. Sigaarvormig met spitse staart en snavel, vliegt met stijve slagen en duikt vanuit de lucht in zee.
Verwarringssoorten
De Kaapse jan-van-gent (Morus capensis) heeft zwarte armpennen, een geheel zwarte staart, een goudgelere kop en een veel langere keelstreep. De Australische jan-van-gent (Morus serrator) heeft eveneens zwarte armpennen en een staart met zwart midden en witte buitenveren. Onvolwassen vogels in het overgangskleed met gedeeltelijk zwarte armpennen kunnen met elkaar worden verward; let dan op de lengte van de keelstreep en de witte buitenste staartpennen.
Leefgebied
Koele, voedselrijke zee boven het continentaal plat. Duikt vanaf grote hoogte op makreel, haring en andere scholvis. Broedt in dichte kolonies op kliffen en rotseilanden.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Binnen het gebied alleen bekend van de kust van Angola, waar vogels van onder meer Lobito en Benguela als museumexemplaren bewaard zijn; meldingen verder zuidelijk zijn niet te scheiden van de Kaapse jan-van-gent en niet aanvaard. De soort broedt in de Noord-Atlantische Oceaan, van Canada en IJsland tot Noorwegen, Groot-Brittannië, Ierland en Frankrijk. Buiten de broedtijd zwerven vogels zuidwaarts tot de Golf van Mexico en West-Afrika, jonge vogels tot in de Golf van Guinee.
Hoe en wanneer kijken
Controleer groepen jagende Kaapse jan-van-genten voor de kust van Angola op een volwassen vogel met witte armpennen en een witte staart; in vlucht van onderen is dat het duidelijkste kenmerk. Foto's van boven en onder zijn onmisbaar.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. Na eeuwen van vervolging groeide de populatie sterk, maar in 2022 stierven door vogelgriep tienduizenden broedvogels in de grote kolonies van Schotland, Canada en Frankrijk; het herstel wordt gevolgd.
Wetenschappelijke naam
Morus bassanus | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Pelecanus Bassanus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Morus werd in 1816 ingevoerd door Vieillot. Morus komt van het Griekse moros, 'dwaas' — dezelfde stam als het Engelse 'booby' voor verwante jan-van-genten, naar de weinig schuwe, onhandig ogende houding van de vogels aan land bij hun broedkolonies. bassanus betekent 'van Bass Rock', de rots in de Firth of Forth die een van de grootste kolonies draagt. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Bass Rock in Schotland.