Alle soorten › Nachtzwaluwachtigen › Nachtzwaluwen › Moerasnachtzwaluw
Moerasnachtzwaluw | Caprimulgus natalensis
Swamp Nightjar | Chotacabras del Natal
De moerasnachtzwaluw is een compacte, kortstaartige nachtzwaluw van open, drassig grasland. In het gebied is hij schaars en plaatselijk; in Zuid-Afrika is de soort sinds de vorige eeuw sterk teruggedrongen en wordt zij alleen nog in het noorden van KwaZulu-Natal gezien.
Geluid
Een ritmische reeks korte, vrij vloeiende tonen, tjoep-tjoep-tjoep-tjoep, tot tientallen keren achter elkaar, soms afgewisseld met een zacht kwakend geluid. Roept vanaf de grond of een laag verhoginkje, vooral in de schemering.
Opname: Étienne Leroy — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
21–23 cm. Een vrij kleine, gedrongen nachtzwaluw met een korte, vierkante staart. De bovenzijde is contrastrijk: zwartachtige veren met brede lichte zomen en vlekken, zodat de vogel gevlekt en geschubd lijkt. Kop en borst zijn warm bruin met fijne tekening, de buik is bleek zandkleurig. Een roestbruine nekband ontbreekt vrijwel. Het mannetje heeft witte vlekken op de handpennen en veel wit in de staart: de buitenste staartpennen zijn over bijna de hele buitenvlag en aan de punt wit. Bij het vrouwtje zijn deze vlekken bleek geelbruin.
Verwarringssoorten
De Gabonnachtzwaluw (Caprimulgus fossii) heeft eveneens een vierkante staart met wit langs de buitenrand, maar is langer gebouwd, grijzer en minder contrastrijk gevlekt, en snort in plaats van korte roepen te herhalen. De roesthalsnachtzwaluw (Caprimulgus pectoralis) heeft een duidelijke roestkraag en een langere staart en leeft in bosveld. Habitat en geluid zijn de beste kenmerken.
Leefgebied
Open, vochtig tot drassig grasland langs moerassen, overstromingsvlakten, vleien en rivieroevers, ook kustgrasland met palmen en natte savanne. Rust overdag op de grond tussen grasbulten, nooit in bomen. Jaagt laag boven het gras op insecten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Plaatselijk in het noorden en oosten van het gebied: de grote overstromingsvlakten van Zambia (Bangweulu, Kafue-vlakten, Liuwa en Barotseland), het oosten van Angola, het noorden van Botswana (Okavango) en de Zambezi-regio van Namibië, de kustvlakte van Mozambique, schaars in Malawi en Zimbabwe, en in Zuid-Afrika alleen nog in Maputaland in het noorden van KwaZulu-Natal. Verder verspreid en plaatselijk in West-, Centraal- en Oost-Afrika.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Het best op de Kafue-vlakten of in de Liuwa-vlakte in Zambia en langs de randen van de Okavango, in de schemering. Luister naar de reeks tjoep-tonen en zoek met een lamp laag over het gras; een opvliegende vogel toont de korte staart met veel wit langs de randen.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd op wereldschaal, maar in zuidelijk Afrika schaars en plaatselijk teruggelopen door drooglegging van moerassen, suikerriet- en bosbouwplantages en veranderingen in het overstromingsregime. In Zuid-Afrika is de soort sterk achteruitgegaan en regionaal van zorg.
Wetenschappelijke naam
Caprimulgus natalensis | Smith, 1845
Smith beschreef de soort in 1845 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Caprimulgus werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Caprimulgus is Latijn, van capra 'geit' en mulgere 'melken', naar het oude volksgeloof dat nachtzwaluwen 's nachts geiten leegzogen. natalensis betekent 'uit Natal', de streek aan de oostkust van Zuid-Afrika (nu KwaZulu-Natal) waar het eerste exemplaar werd verzameld. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Durban, Zuid-Afrika.

