Alle soorten › Evenhoevigen › Holhoornigen › Farasangazelle
Farasangazelle | Gazella arabica
Arabian Gazelle | Gazella arabica
De farasangazelle (Gazella arabica) is de gazelle van het Arabisch Schiereiland. De naam verwijst naar de Farasan-eilanden in de Rode Zee, waar het type vandaan komt. In het gidsgebied leeft de soort alleen in de zuidelijke Arava-vallei in Israël, als restpopulatie van enkele tientallen dieren binnen een omheind deel van het natuurreservaat bij Yotvata. Daar is zij bekend als acaciagazelle.
Sporen
De prent is een klein, spits, tweetenig slot dat in het veld niet te onderscheiden is van dat van de dorcasgazelle. Territoriale bokken leggen mesthopen aan op vaste plekken in hun territorium, die jarenlang worden gebruikt. Onder acacia's zijn afgegraasde onderste takken te zien tot de hoogte die een gazelle staand op de achterpoten bereikt.
Herkenning
Een slanke gazelle met lange hals en lange poten. De rug, de hals en de buitenkant van de poten zijn bruin tot grijsbruin, de buik, de binnenkant van de poten en de oren zijn wit. Op de kop loopt een donkere band over het midden van het gezicht, aan weerszijden begrensd door een brede witte streep van het oog naar de snuit. Beide seksen dragen hoorns; die van de bok zijn langer, dikker en geringd, die van de geit kort en dun. De staart is kort en zwart. Voor precies deze soort zijn geen betrouwbare gepubliceerde lichaamsmaten gevonden; de verwante berggazelle weegt 16 tot 30 kg.
Gelijkende soorten
In de zuidelijke Arava leeft de dorcasgazelle in hetzelfde gebied en zelfs binnen dezelfde omheining. De dorcasgazelle is kleiner en lichter, zandkleurig in plaats van bruin, met een minder donkere gezichtstekening. De berggazelle (Gazella gazella) in het noorden en midden van Israël is uiterlijk vrijwel gelijk; de twee soorten zijn pas in 2013 door genetisch onderzoek gescheiden. In het veld beslist de plek: een gazelle van dit type in de zuidelijke Arava is de farasangazelle, een gazelle in Galilea, de Golan of op de Karmel is de berggazelle.
Leefgebied
Droge vlakten en lage heuvels met verspreide acaciabomen, graslanden, struwelen en woestijn. In de Arava leeft de soort in een hyperaride vlakte met ongeveer 35 mm neerslag per jaar, waar Vachellia raddiana en V. tortilis de voedselbasis vormen, met daartussen lage struiken als Hammada en Anabasis.
Waar het dier het meest voorkomt, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding
Het areaal omvat Saoedi-Arabië, Jemen, Oman en de Verenigde Arabische Emiraten; op het Iraanse eiland Faror is een populatie uitgezet. In Oman leefden in de jaren negentig ongeveer 13.000 dieren, vooral in de Jiddat al-Harasis; sindsdien is het aantal daar door stroperij sterk afgenomen. In Saoedi-Arabië leven 1500 tot 1700 dieren, waarvan ongeveer 1000 op de Farasan-eilanden. Het gidsgebied raakt alleen de noordwestelijke rand van het areaal: in de zuidelijke Arava in Israël leefden in 1948 enkele honderden dieren. De populatie in de noordelijke Arava werd tussen 1956 en 1963 door illegale jacht uitgeroeid. In 2019 bestond de resterende groep bij Yotvata uit 30 dieren, binnen een omheining van 3,5 km² die in 2006 werd geplaatst.
- Inheems
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Levenswijze
De farasangazelle is actief in de vroege ochtend en de avond en herkauwt in de hitte van de middag in de schaduw. Het voedsel bestaat vooral uit bladeren, bloemen en peulen van acacia's en uit andere houtige planten; gras speelt een kleinere rol. Om hoger in een boom te eten gaat de gazelle op de achterpoten staan. De draagtijd bedraagt vijf tot zes maanden en er wordt één jong geboren. De overleving van de jongen hangt in de Arava sterk af van predatie en temperatuur. De Arabische wolf is de belangrijkste predator: in Israël hing het aantal gazellen van jaar tot jaar samen met het aantal wolvenwaarnemingen.
Waar en wanneer kijken
De groep bij Yotvata leeft binnen een omheining; informeer bij de Israëlische natuurbeheerder naar de toegang tot het reservaat. Gazellen in de open acaciavlakten van de zuidelijke Arava buiten dit gebied zijn dorcasgazellen. Zoek in de eerste uren na zonsopgang, wanneer de dieren onder en rond de acacia's eten; kijk bij elke gazelle naar de kleur van de rug en de gezichtstekening.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar (VU, 2017). Het aantal volwassen dieren nam af van ongeveer 12.000 in 2008 tot 5000 à 7000 in 2016. Oorzaken zijn illegale jacht, het vangen van jonge dieren voor de handel, bebouwing, concurrentie met vee, temperatuurstijging en predatie door wolven. In Israël werd de omheining bij Yotvata tijdens overstromingen in 2012 en 2013 doorbroken; wolven doodden daarna ongeveer 40 gazellen, voordat de omheining in juni 2013 was hersteld. Binnen de omheining concurreert de soort met de dorcasgazelle om acaciabladeren, waarna een deel van de dorcasgazellen is verplaatst.
Wetenschappelijke naam
Gazella arabica | (H. Lichtenstein, 1827)
H. Lichtenstein beschreef de soort in 1827 als Antilope arabica; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Gazella gaat via het Frans en het Spaans terug op het Arabische ghazāl 'gazelle'. arabica betekent 'Arabisch', naar het Arabisch Schiereiland; Lichtenstein beschreef het dier naar een exemplaar van de Farasan-eilanden in de Rode Zee. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Saoedi-Arabië, Farasan.