Bronnen & licenties

Deze gids is gebouwd op openbare bronnen en op beeld onder een Creative Commons-licentie of in het publiek domein. Hieronder eerst waar de gegevens vandaan komen — de soortenlijst, de stamboom, de maten, de leefgebieden en de verspreidingskaarten — en daarna de volledige lijst van foto's, met per bestand de maker, de licentie en de bronpagina. Een deel van de foto's staat onder een niet-commerciële licentie (NC); de gids zelf is niet-commercieel.

Waar de gegevens vandaan komen

De gids rust op een handvol openbare gegevensbronnen. Ze staan hier bij elkaar, met wat ze leveren en onder welke voorwaarden.

• ADW — Animal Diversity Web

  Veldmaten bij een deel van de soorten. Animal Diversity Web is de soortendatabank van het Museum of Zoology van de University of Michigan; de soortteksten worden door studenten geschreven en door de redactie nagelopen, en geven per soort de kop-romplengte, de staartlengte en waar van toepassing de schouderhoogte. Overgenomen zijn alleen de getallen, niet de tekst.

• Aoun & Bouratbine 2014, huidleishmaniase in Noord-AfrikaCC BY 4.0

  Welke knaagdieren in Noord-Afrika als reservoirgastheer van Leishmania major optreden, en in welke landen natuurlijke besmettingen zijn vastgesteld. Voor twee soorten van deze gids is dat een wezenlijk deel van hun verhaal: de vetzandrat is natuurlijk besmet aangetroffen in Libië, Algerije en Tunesië, en de Shawwoestijnmuis is in Zuid-Marokko het belangrijkste besmette dier en eveneens in Algerije en Tunesië besmet gevonden. Het overzichtsartikel verscheen in Parasite 21:14 en staat onder een vrije licentie, zodat de gids ernaar kan verwijzen zonder voorbehoud.

• Area Marina Protetta Golfo di Palmas

  De maten van de Sardijnse haas. Het beschermde zeegebied Golfo di Palmas in het zuidwesten van Sardinië beschrijft de fauna van het park; de haas van Sardinië en Corsica wordt buiten Italië nauwelijks apart gemeten.

• Bihari, Balogh & Pető 2009, de blindmuizen van Hajdúbagosvrij toegankelijk in het REAL-archief van de Hongaarse Academie van Wetenschappen

  Het veldcriterium waarmee een blindmuishoop van een molshoop wordt onderscheiden. In Természetvédelmi Közlemények 15: 46-56 beschrijven Bihari Zoltán, Balogh Péter en Pető Noémi de Hongaarse populatiegrootte en het ruimtegebruik van de soort aan de hand van de vindplaats Hajdúbagos, en geven daarbij de regel die deze gids in het sporenblok van alle acht soorten aanhoudt: hopen met een voetdiameter van meer dan zestig centimeter, gangen van meer dan vier centimeter doorsnee en hopen die verder uit elkaar liggen dan bij de mol wijzen op de blindmuis. De auteurs voegen er nadrukkelijk aan toe dat zekerheid praktijkervaring vergt en nooit volledig is — een voorbehoud dat deze gids overneemt.

• Bugarski-Stanojević e.a. 2022, de verborgen soortenrijkdom van het leucodon-complexCC BY

  Het overzicht waaraan deze gids de beoordeling van de afzonderlijke vormen ontleent. In Animals 12(9): 1097 zetten Vanja Bugarski-Stanojević en collega's de chromosoomvormen van Nannospalax leucodon naast elkaar met hun 2n, hun armgetal en hun verspreiding, en verbinden daar per vorm een inschatting van de bedreiging aan: montanosyrmiensis bedreigd tot ernstig bedreigd, montanoserbicus een vorm die gevolgd moet worden. Van deze bron komt ook de kernklacht die op alle acht bladzijden terugkeert: zolang deze dieren geen officiële soortnaam dragen kunnen zij in geen enkel beschermingsinstrument worden opgenomen.

• Bugarski-Stanojević e.a. 2024, de teruggevonden blindmuis van SremCC BY

  De doorsnede van het gangenstelsel — ongeveer vijf tot zeven centimeter — die in het sporenblok van alle acht soorten staat, en de beschrijving van het leefgebied als steppeachtig grasland, bergsteppe en zandsteppe waarbij drassig terrein wordt gemeden. In Animals 14(5): 774 laten de auteurs bovendien met DNA uit archiefmateriaal en nieuwe vangsten zien dat de vorm syrmiensis, die in de literatuur als uitgestorven te boek stond, bij Belgrado en Smederevo nog bestaat, terwijl de typelocatie Stara Pazova en de vindplaatsen in Srem leeg zijn — het duidelijkste beeld dat er is van hoe snel deze dieren uit een landschap verdwijnen.

• CABI Compendium, het soortblad van de Thaise eekhoornde databank zelf is niet vrij; alleen geciteerd

  De invoergeschiedenis van Callosciurus finlaysonii in Italië, met de getallen erbij. Het soortblad geeft dat in 1981 vier dieren van de ondersoort bocourti in een stadspark van twee hectare bij Acqui Terme (Piemonte) zijn losgelaten en dat er halverwege de jaren tachtig drie tot vier paartjes bij Maratea in Basilicata vrijkwamen; dat beide bevolkingen groeien en die van Maratea exponentieel; en dat de schade door het schillen van bast in het park van de noordelijke vestiging uiteindelijk ongeveer tachtig procent van de bomen trof, met parasolden, eik, olijf en johannesbroodboom als voornaamste slachtoffers en met sterfte van de boom waar een stam rondom wordt geringd. Zonder dit blad zou deze gids wel kunnen zeggen dát de soort in Italië zit, maar niet sinds wanneer, met hoeveel dieren en met welk gevolg.

• Centrum voor Natuurbescherming, Moskou (biodiversity.ru)

  De maten van de Kaukasische berg-soeslik. Het Moskouse Centrum voor Natuurbescherming geeft soortbeschrijvingen uit eigen veldwerk en uit de Russischtalige literatuur.

• cicon.ru — de Rode Boeken van de Russische regio's

  De maten van de grote paardenspringmuis en van Strands berkenmuis. Deze site brengt de soortbeschrijvingen uit de regionale Rode Boeken van Rusland bij elkaar, met per soort de kop-romp- en staartlengte en het gewicht.

• Compendium voor de Leefomgeving, de indicator Muskusrat 1950–2025CC BY 4.0 (Compendium voor de Leefomgeving)

  De lange reeks cijfers achter de Nederlandse muskusrattenbestrijding. Het Compendium — de gezamenlijke statistiekbank van het CBS, het PBL, Wageningen University & Research en het RIVM — geeft de eerste Nederlandse vondst (1941, bij Valkenswaard), de vangstreeks vanaf 1950, de piek van drie- tot vierhonderdduizend dieren per jaar aan het begin van deze eeuw, de daling sinds 2005, en de 84.438 gevangen dieren in 2025 met de stijging van achtentwintig procent ten opzichte van 2024. Deze gids ontleent er de getallen in het statusblok van de muskusrat aan.

• Cserkész 2011, nieuwe vondst van de Hongaarse berkenmuis

  De maten van de Hongaarse berkenmuis. Van deze soort zijn nauwelijks gemeten dieren bekend; dit artikel beschrijft de vangst waarmee hij in Hongarije werd teruggevonden, en geeft de maten van dat dier.

• Cucchi e.a. 2006, de beschrijving van de Cypriotische muishet artikel zelf is niet vrij; de gebruikte figuur is door de auteurs onder CC0 op Zenodo en Wikimedia Commons gezet

  De soort Mus cypriacus zelf. Cucchi, Orth, Auffray, Renaud, Fabre, Catalan, Hadjisterkotis, Bonhomme en Vigne beschreven in Zootaxa 1241 de eerste nieuwe Europese zoogdiersoort in decennia, gevonden in de wijngaarden en akkers van Cyprus en herkenbaar aan de grotere oren, ogen en tanden en aan de tweekleurige staart. Deze gids ontleent aan het artikel de typelocatie (het dorp Alassa), het jaartal en de auteurs, en de vaststelling dat de soort het laatste overlevende endemische knaagdier van de Pleistocene fauna van het eiland is. De hoofdfoto bij de soort is figuur 3 uit datzelfde artikel, die de auteurs onder CC0 beschikbaar hebben gesteld; de maten in deze gids komen niet hiervandaan maar uit het Handbook of the Mammals of the World, zodat één traditie wordt aangehouden.

• De Unielijst: Uitvoeringsverordening (EU) 2016/1141 en haar wijzigingenHergebruik van EU-wetgeving is toegestaan (Besluit 2011/833/EU); de tekst zelf is niet auteursrechtelijk beschermd

  Welke soort wanneer op de Unielijst kwam. De eerste lijst van 13 juli 2016, van kracht op 3 augustus 2016, bracht onder meer de grijze eekhoorn, de Amerikaanse voseekhoorn, de roodbuikeekhoorn, de Siberische grondeekhoorn en de beverrat onder het verbodsregime; de eerste uitbreiding, Uitvoeringsverordening 2017/1263, voegde daar op 2 augustus 2017 de muskusrat aan toe, latere wijzigingen (2019, 2022) vulden de lijst verder aan, en Uitvoeringsverordening 2025/1422 van 17 juli 2025 voegde onder meer de Canadese bever en de Amerikaanse nerts toe, voor die twee soorten met ingang van 7 augustus 2027. Deze gids gebruikt die data letterlijk in de statusblokken, en gebruikt de lijst ook om te laten zien wie er juist niet op staat: de oostelijke wangzakeekhoorn en de Amerikaanse rode eekhoorn mogen in Europa nog gewoon worden gehouden en verhandeld.

• Die Säugetiere Oberösterreichs, soortbespreking van de alpenbosmuisvrij te lezen in het archief Zobodat (Biologiezentrum Linz); alleen geciteerd, de tekst zelf is niet vrij

  De natuurlijke historie van de alpenbosmuis, de enige soort van deze gids die aan de Alpen gebonden is en over wie de gewone naslagwerken zwijgen. De soortbespreking uit de zoogdieratlas van Opper-Oostenrijk levert het jaartal en de auteurs van de soorterkenning (Storch & Lütt, 1989), de leefgebiedbeschrijving tot boven de boomgrens, de voortplanting (april tot augustus of september, twee tot drie worpen van gemiddeld vijf tot zes jongen), de seizoenswisseling in het menu met meer dan de helft insecten in april, de vaststelling dat boomzaad in de wintervoorraad nauwelijks meetelt, en de twee genoemde gevaren: het isoleren van bosgebieden en het selectief bestrijden van knaagdieren in de bosbouw. De maten in deze gids komen niet hiervandaan maar van kleinsaeuger.at, zodat één traditie wordt aangehouden.

• DREAL Provence-Alpes-Côte d'Azur over de roodbuikeekhoornauteursrechtelijk beschermd; alleen geciteerd

  De Franse kant van de roodbuikeekhoorn. De regionale dienst voor milieu en huisvesting van Provence-Alpes-Côte d'Azur geeft de twee Franse brandhaarden — het schiereiland Cap d'Antibes, waar de soort sinds het eind van de jaren zestig zit en nu de gemeenten Antibes-Juan-les-Pins en Vallauris bezet, met losse dieren tot in het park van de Valmasque ten noorden van de A8, en een tweede kern bij Entressen (Istres) in de Bouches-du-Rhône die aan het begin van deze eeuw is ontdekt. Ze noemt ook de schade waar deze gids naar verwijst: het ringen van bomen en struiken, het knagen aan telefoonkabels en tuinslangen, het eten van citrusvruchten, en het vermoeden van concurrentie met de gewone eekhoorn; en het bestrijdingsplan dat in 2010 is gestart.

• Dubey e.a. 2007, de witsnuitspitsmuizen van de Middellandse Zeehet artikel zelf is niet vrij; alleen geciteerd

  Het hele verhaal van Crocidura cypria. Dubey, Cosson, Magnanou, Vohralík, Benda, Frynta, Hutterer, Vogel en Vogel vergeleken in Molecular Ecology 16:3438–3452 honderddrieënveertig cytochroom-b-reeksen van witsnuitspitsmuizen rond de Middellandse Zee en vonden een uitkomst die de eilanden uit elkaar haalt: de Cypriotische spitsmuis bereikte het eiland ongeveer 1,54 miljoen jaar geleden, in het vroege Pleistoceen, en hoort daarmee tot de zeldzame groep eilandzoogdieren uit die tijd die tot vandaag hebben overleefd, terwijl de bevolkingen van Kreta, Corsica en Menorca onafhankelijk van elkaar en pas in het Holoceen, zesduizend tot achtduizend jaar geleden, vanuit het Midden-Oosten zijn aangevoerd. Deze gids ontleent er de soortstatus, de ouderdom en de opmerking aan dat het uiterlijk van een mediterrane witsnuitspitsmuis niets over haar herkomst zegt.

• El-Farhati e.a. 2021, de geschiedenis van de twee Noord-Afrikaanse egelsCC BY 4.0

  De herkomst van de trekegel in Europa, en de indeling van beide Noord-Afrikaanse egels. El-Farhati, Khaldi, Ribas, Hizem, Nouira en Nicolas onderzochten in Vertebrate Zoology 71:799–811 het mitochondriale DNA en de klimaatgeschiktheid van Atelerix algirus en Paraechinus aethiopicus. Deze gids ontleent er aan dat A. algirus Spanje, de Balearen en de Canarische Eilanden recent en vrijwel zeker door toedoen van mensen heeft bereikt, dat de soort in Noord-Afrika uit twee haplogroepen bestaat en tijdens het laatste ijstijdmaximum in gescheiden refugia in Zuidwest-Marokko, langs de Marokkaans-Algerijnse kust en in Tunesië-Libië zat, dat P. aethiopicus geen fylogeografische structuur vertoont en dat vrijwel de hele Sahara ook toen al klimatologisch geschikt voor hem was, en dat de ondersoorten die binnen Noord-Afrika werden onderscheiden geen stand houden — bij beide soorten. Het artikel staat onder CC BY 4.0.

• EUNIS

  De leefgebieden. EUNIS is de habitatindeling van het Europees Milieuagentschap; deze gids gebruikt de A–J-versie, met tien hoofdgroepen van zee tot bebouwing en daaronder enkele tientallen formaties. Per soort staan alleen de leefgebieden waar hij werkelijk verblijft en foerageert, hooguit zeven. Het is dezelfde indeling en dezelfde reeks foto's als in de Europese vogelgids: hetzelfde werelddeel, hetzelfde venster.

• Gazzard, Macdonald & Rasmussen 2025, de staat van de Europese egelsCC BY 4.0

  Het overzicht waarop het statusblok van de vier egelbladzijden in dit hoofdstuk rust. Abigail Gazzard, David W. Macdonald en Sophie Lund Rasmussen zetten in Biological Conservation 304:111033 de vijf egelsoorten van Europa naast elkaar en geven per soort de regionale Europese beoordeling van 2023–2024, de bekende bedreigingen en de gaten in de kennis. Deze gids ontleent er drie dingen aan die nergens anders zo bij elkaar staan: dat de langooregel in de Europese beoordeling kwetsbaar is en daarmee de meest bedreigde egel van het werelddeel, dat hij uit Oekraïne is verdwenen en binnen Europa alleen nog in Zuid-Rusland en op Cyprus standhoudt met naar schatting minder dan duizenden dieren; dat Erinaceus concolor binnen Europa tot Chios, Samos, Kos en Rhodos beperkt is en dat genetisch onderzoek nodig is om zijn grens met E. roumanicus vast te stellen; en dat in één onderzochte contactzone tot twintig procent van de egels een gemengd genotype van E. europaeus en E. roumanicus droeg. Het artikel staat onder CC BY 4.0.

• GBIFCC BY 4.0

  De waarnemingen achter de verspreidingskaarten. GBIF bundelt gegevens uit musea, onderzoeksprojecten en waarnemersnetwerken tot één doorzoekbaar geheel; de kaarten in deze gids tekenen de dichtheid van die waarnemingen en niet een getekende arealgrens. Zoogdieren worden veel minder gemeld dan vogels, dus wordt elk hokje gedeeld door het totale aantal zóógdierwaarnemingen in datzelfde hokje — anders meet de kaart waar de waarnemers lopen. GBIF spiegelt daarnaast de IUCN Rode Lijst, en langs die weg is de status van elke soort nagelopen. Waarnemingen uit de Lage Landen komen er voor een groot deel via Observation.org binnen.

• Handbook of the Mammals of the World (via Plazi)

  Veldmaten van de soorten waarvoor geen Europese bron een getal geeft — na Wikipedia de meest gebruikte maatbron van deze gids, vooral bij de woelmuizen, de grondeekhoorns en de vleermuizen. Het Handbook of the Mammals of the World (Lynx Edicions) behandelt elke zoogdiersoort ter wereld; de soortbehandelingen zijn als losse tekstblokken ontsloten in de TreatmentBank van Plazi en langs die weg geraadpleegd, niet uit het boek zelf. Staat er in de gids een naam tussen haakjes achter de sleutel, dan is dat de naam waaronder de behandeling daar te vinden is.

• Hortobágyi Nemzeti Park — het Natura 2000-soortenblad van de blindmuis

  De veldmaten van de blindmuizen van de Hongaarse laagvlakte, onder de sleutel HNP: kop-romplengte 19 tot 27 cm, gewicht 140 tot 220 gram, en — het veld waar bijna geen bron iets over zegt — een staartlengte van 0 tot 0,2 cm. Dat laatste getal is de reden dat deze bron hier staat: het Handbook of the Mammals of the World, de Animal Diversity Web en de Duitstalige naslagwerken schrijven alle drie eenvoudig dat een blindmuis geen uitwendige staart heeft, zonder maat, en het Hongaarse soortenblad is de enige geraadpleegde bron die de rudimentaire staart daadwerkelijk meet. Daarnaast levert het blad de Hongaarse verspreiding (Békés, Hajdú-Bihar, Bács-Kiskun en Jász-Nagykun-Szolnok), de beschrijving van het gangenstelsel met de ondiepe gangen op tien tot vijftien centimeter en de diepe kamers tot honderdvijftig à honderdtachtig centimeter, en de beschermingsstatus in Hongarije.

• IUCN Rode LijstCC BY-NC-ND 4.0 (teksten); de categorieën en jaartallen zijn feiten en worden hier alleen genoemd

  De categorie en het jaar van beoordeling bij elke soort. De Mammal Diversity Database geeft de categorie wel maar niet het jaar waarin die is vastgesteld, en dat jaar zegt vaak meer dan de categorie zelf: bij de stekelmuizen en de meeste renmuizen van deze gids dateert de beoordeling uit 2016, bij Flowers renmuis uit 2008 — ouder dan de taxonomische herziening die het areaal van die soort heeft veranderd. Per soort is de beoordeling nagelopen via de verwijzing naar de Rode Lijst zoals die bij de soort staat opgeschreven.

• IUCN SSC Cat Specialist Group

  Veldmaten van de katachtigen. De Cat Specialist Group is de kattenwerkgroep van de IUCN en houdt per soort een gegevensblad bij met maten, gewicht en verspreiding.

• kleinsaeuger.at

  De maten van de berkenmuis. Deze Oostenrijkse site beschrijft de kleine zoogdieren van Midden-Europa met het oog op determinatie in de hand, en geeft de maatreeksen die bij vangonderzoek worden aangehouden.

• Kruger Park (krugerpark.co.za)

  Naast Wikipedia de maten van de Kaapse haas. Dat is een Afrikaanse soort die tot in Noord-Afrika reikt; de Zuid-Afrikaanse parkbeschrijvingen geven er maten van, de Europese bronnen niet.

• Kryštufek & Vohralík 2012, herziening van de Palearctische eekhoorns

  De maten van de soesliks en van de Siberische grondeekhoorn. Deze herziening — Taxonomic revision of the Palaearctic rodents. Sciuridae: Xerinae 1 (Eutamias and Spermophilus), in Lynx (n.s.) 43 — meet museummateriaal opnieuw door en geeft per soort de kop-romp- en staartlengte. Voor Spermophilus taurensis is er geen andere bron met gemeten reeksen.

• Mammal Diversity DatabaseCC BY 4.0

  De volgorde en de indeling van ordes, families, geslachten en soorten, en bij elke soort de auteur, het jaartal, de auteurshaakjes, de oorspronkelijke naam en de typelocatie. De Mammal Diversity Database is de soortenlijst van de American Society of Mammalogists en wordt doorlopend bijgewerkt; deze gids volgt versie 2.5 van 28 juli 2026, met 6904 soorten. Eén bron, ook waar hij van GBIF afwijkt: de MDD volgt recente afsplitsingen die de GBIF-backbone nog niet heeft. De IUCN-categorie bij elke soort komt uit hetzelfde bestand.

• Mammalian Species

  De maten van de Anatolische soeslik. Mammalian Species is de reeks soortmonografieën van de American Society of Mammalogists: per aflevering één soort, met de gemeten reeksen, de verspreiding en de literatuur erbij.

• MarineBio

  De totale lengte van de mediterrane monniksrob. MarineBio is een Amerikaanse voorlichtingsorganisatie over zeeleven. Let op de maat: bij zeehonden meet vrijwel elke bron van snuit tot achtervinpunt en niet de kop-romplengte, en waar dat zo is staat het in de gids bij de maat.

• MITECO — Inventario Español de Especies Terrestres

  Veldmaten van de Iberische en Macaronesische soorten. Het Spaanse ministerie voor ecologische transitie geeft in het Inventario Español de Especies Terrestres per soort een blad met maten, gewicht, verspreiding en status. Voor de barbarijse grondeekhoorn, de baskische woelmuis, de aardmuis van het schiereiland en het Iberisch konijn is dat de nauwkeurigste bron binnen bereik.

• Mossy Earth — het Kroatische blindmuisproject

  Het enige gegeven dat deze gids over Kroatië heeft. De projectbladzijde beschrijft hoe de blindmuis in Kroatië sinds 1984 als uitgestorven gold en in 2023 bij Vučedol aan de Donau werd teruggevonden, en hoe daarna met omgevings-DNA en veldwerk is geprobeerd de enige bekende populatie van het land in kaart te brengen. De pagina noemt ook de bedreigingen ter plaatse: schaalvergroting in de landbouw, verstedelijking, infrastructuur en de kans dat het dier opnieuw als landbouwplaag wordt bestreden. Welke van de acht soorten het daar betreft is niet vastgesteld, en deze gids schrijft dat er zo bij.

• Natural Earthpubliek domein

  De landcontouren van de verspreidingskaartjes. De grenzen zijn geprojecteerd met Lambert azimuthal equal-area om het midden van het venster 29–71°N, 26°W–37°O, hetzelfde venster als in de Europese vogelgids, en tot één tekenbestand teruggebracht. Natural Earth is publiek domein en vraagt geen naamsvermelding; hij staat hier omdat een lezer hoort te weten waar de lijnen vandaan komen.

• Norsk Polarinstitutt

  De maten van de walrus, gemeten aan de dieren van Spitsbergen. Het Noors Poolinstituut doet het onderzoek aan de zeezoogdieren van Svalbard en geeft per soort een blad met lengte en gewicht. Voor een soort waarvan binnen het kaartvenster vrijwel alleen zwervers komen is dat de eerlijker bron.

• NVWA, factsheet Pallas' eekhoornauteursrechtelijk beschermd; alleen geciteerd

  Het Nederlandse verhaal van de roodbuikeekhoorn. De factsheet van het Bureau Risicobeoordeling & Onderzoek van de NVWA geeft de eerste Nederlandse waarneming in de vrije natuur (1998), de schade die de soort hier aanrichtte — het ringen van dikke takken, schade aan dakconstructies en aan kunststof leidingen in tuinen —, de vaststelling dat de bevolking in de regio Weert in 2017 was weggevangen en dat de soort daarna waarschijnlijk niet meer in Nederland aanwezig was, en de plaatsing op de Unielijst per augustus 2016 met de overgangsregeling voor particuliere houders. Deze gids ontleent daaraan het hele Nederlandse deel van het bereik- en statusblok van de soort.

• Németh e.a. 2013, de herziening van de blindmuizen van de graecus-groephet artikel zelf is niet vrij; alleen geciteerd

  De drie soorten waarin de oude Spalax graecus uiteenvalt. Németh, Homonnay, Krízsik, Csorba, Pavlíček, Hegyeli, Hadid, Sugár, Farkas en Csorba lieten in Zoological Journal of the Linnean Society 169(4):903–914 met mitochondriaal DNA en schedelmetingen zien dat antiquus uit Transsylvanië en istricus uit de Walachijse vlakte geen ondersoorten maar eigen, goed afgegrensde soorten zijn, die samen met graecus een aparte tak binnen Spalax vormen. Deze gids ontleent aan het artikel de soortstatus van drie van zijn acht blindmuizen, de schedelkenmerken waarop die berust — de naar achteren doorlopende neusbeenderen bij graecus, de van boven versmalde en van onderen verbrede snuit bij istricus — en de vaststelling dat de moleculaire gegevens de oude, op lichaamsgrootte gebaseerde scheiding tussen de grote blindmuizen (Spalax) en de kleine (Nannospalax) bevestigen. Zonder deze herziening zouden drie soorten van dit hoofdstuk nog onder één naam staan, en zou de Rode Lijst nog altijd één gunstig oordeel geven over een groep waarvan één soort mogelijk is uitgestorven.

• Németh e.a. 2024, de herziening van de Europese blindmuizen

  De taxonomie die deze acht bladzijden mogelijk maakt. Attila Németh, Edvárd Mizsei, Levente Laczkó, Dávid Czabán, Zsolt Hegyeli, Szabolcs Lengyel, Gábor Csorba en Gábor Sramkó bemonsterden in Molecular Phylogenetics and Evolution 190: 107958 alle op drie na van de vijfentwintig beschreven vormen en kwamen op grond van meerdere genetische merkers tot elf soorten in drie superspecies, waarvan er zes binnen Nannospalax superspecies leucodon vallen. De Mammal Diversity Database volgt deze herziening, en daarmee volgt deze gids haar ook: het is de reden dat N. bulgaricus, N. hellenicus, N. hungaricus, N. insularis, N. montanoserbicus, N. montanosyrmiensis en N. monticola hier een eigen bladzijde hebben in plaats van een regel op die van de westelijke blindmuis. Uit hetzelfde werk komt de nieuw beschreven ondersoort nopcsai van N. hellenicus.

• Parker e.a. 2012, de Canadese bever in Euraziëhet artikel zelf is niet vrij; alleen geciteerd

  De wetenschappelijke onderbouwing achter het statusblok van de Canadese bever. Parker, Nummi, Hartman en Rosell zetten in Wildlife Biology 18(4):354–365 op een rij wat de uitzetting van 1937 in Finland heeft opgeleverd, waarom kruising met de Europese bever onmogelijk is — veertig tegen achtenveertig chromosomen —, waarom de twee soorten in het veld niet te scheiden zijn, en wat er nodig zou zijn om de soort uit Eurazië te verwijderen. Het voorstel voor die uitroeiing is nooit uitgevoerd, en dat gegeven staat in de gids.

• Paturzo e.a. 2025, de te verwachten uitbreiding van de Thaise eekhoorn in Italiëhet artikel zelf is niet vrij; alleen geciteerd

  De ruimtelijke kant van het exotenverhaal bij Callosciurus finlaysonii. Paturzo, Buglione, Rivieccio, Biondi, De Filippo, Troisi, Gregorio en Fulgione modelleerden in Biological Invasions 27:179 het geschikte leefgebied van de soort in Italië, veertig jaar na de vrijlating in het zuiden, en stellen vast dat het geschikte gebied veel groter is dan wat de soort nu bezet en dat het zwaartepunt ervan in de kustzone en de bebouwing ligt. Deze gids ontleent er aan dat de uitbreiding langs de Tyrreense kust nog lang niet ten einde is, en de aanbeveling van de auteurs dat een uitroeiing nú moet worden ingezet in plaats van later — het argument dat in het statusblok tegenover de les van de grijze eekhoorn in Piemonte staat.

• Rode Boek van Oekraïne

  De maten van de Oekraïense berkenmuizen. De onlineuitgave van de Червона книга України geeft per soort een beschrijving met maten, verspreiding en status; voor Sicista loriger en Sicista severtzovi is er geen westerse bron die ze apart behandelt.

• San Diego Zoo Wildlife Alliance Library

  De maten van de ijsbeer. De bibliotheek van de San Diego Zoo Wildlife Alliance stelt per soort een gegevensblad samen uit de wetenschappelijke literatuur, met de herkomst bij elk getal; voor de ijsbeer staan de maten van vrouwtje en mannetje er apart, en zo staan ze ook in deze gids.

• Sea Watch Foundation

  Maten van een deel van de walvisachtigen. De Sea Watch Foundation is een Britse onderzoeksorganisatie die sinds de jaren zeventig de walvisachtigen rond de Britse Eilanden telt en per soort een blad publiceert met lengte, gewicht, verspreiding en levenswijze. Bij walvisachtigen is de lengte de totale lengte, van snuitpunt tot staartinsnijding; er bestaat geen kop-romplengte zoals bij een landzoogdier.

• Savić, Ćirović & Bugarski-Stanojević 2017, de chromosoomvormen van de blindmuizenCC BY

  De chromosoomgetallen die in deze gids bij elke afsplitsing staan. In Genes 8(11): 292 zetten Ivo Savić, Duško Ćirović en Vanja Bugarski-Stanojević het levenswerk van de Servische karyologische school op een rij: per chromosoomvorm het diploïde getal 2n, het armgetal NF en het gebied. Daaraan ontleent deze gids 2n = 56/84 voor N. leucodon, 48/84 voor N. hungaricus, 54/86 voor N. montanosyrmiensis, 54/84 voor N. monticola, 56/82 voor N. montanoserbicus, 58/88 voor N. hellenicus en 46 of 48 bij NF = 76 voor N. bulgaricus, plus de indeling in vier hoofdtakken en de vaststelling dat kruisingen tussen verschillende vormen geen embryo's opleverden — de reden dat deze vormen als soorten worden gevoerd.

• SECEM, de Spaanse zoogdieratlasde databank zelf is niet vrij; alleen geciteerd

  De Iberische kant van Crocidura iculisma, die in geen enkel handboek staat omdat die soort daar nog onder de tuinspitsmuis valt. De Sociedad Española para la Conservación y Estudio de los Mamíferos houdt in haar online atlas per soort een blad bij, en het blad van deze spitsmuis geeft deze gids drie dingen: de versnipperde Iberische verspreiding — oostelijk Cantabrië, het noordwesten van het schiereiland, de Serra de l'Albera, het Centraal Systeem en de moerassen van de Golf van Cádiz; het verschil in leefgebied tussen de noordelijke en centrale bevolkingen, in bergachtig bos, dicht struweel en campiña, en die van Cádiz, in de schorren; en de nationale beoordelingen, met niet bedreigd in Spanje tegenover bedreigd in Portugal. Daarnaast noemt het blad twee uiterlijke tendensen die deze gids als tendens en niet als sleutel overneemt: een naar verhouding langere staart dan bij de huisspitsmuis, en donkere oren.

• Seifert e.a. 2012, huidverlies en weefselherstel bij stekelmuizenalleen geciteerd; de tekst zelf is niet vrij

  De maat voor wat de stekelmuizen met hun huid doen. Seifert en medewerkers maten bij twee Oost-Afrikaanse soorten, Acomys kempi en Acomys percivali, dat de huid al bij zeer geringe trekkracht scheurt, dat het dier daarbij grote lappen vacht verliest en dat de wond zonder litteken sluit; bij een gat in het oor werden haarzakjes, talgklieren, lederhuid én kraakbeen opnieuw aangelegd. Deze gids noemt dat bij de Egyptische stekelmuis, en zegt erbij dat het aan twee andere soorten van hetzelfde geslacht is gemeten en niet aan de soort zelf.

• Suomen luonnonsuojeluliitto

  De maten van de Saimaazeehond. De Finse natuurbeschermingsvereniging voert de bescherming van deze soort en geeft de gemiddelde totale lengte en het gewicht uit het eigen onderzoek aan het Saimaameer.

• The Mammal Society

  Veldmaten van de Britse soorten. De Mammal Society is de Britse zoogdiervereniging en geeft per soort een gegevensblad met maten en gewicht.

• The Wildlife Trusts

  Veldmaten van de Britse soorten, naast die van de Mammal Society. De Wildlife Trusts zijn de Britse natuurbeschermingsverenigingen; hun soortpagina's geven lengte en gewicht in afgeronde vorm.

• Ultimate Ungulate

  Veldmaten van de hoefdieren, waaronder de schouderhoogte die de andere bronnen vaak niet geven. Ultimate Ungulate is een naslagwerk over de hoefdieren van de wereld, bijgehouden door Brent Huffman, met per soort de maten en de bronnen daarvan.

• Unie van Waterschappen, muskus- en beverrattenbeheerauteursrechtelijk beschermd; alleen geciteerd

  Waarom de muskusrat in Nederland geen natuurverschijnsel maar een waterveiligheidsvraagstuk is, en wat het beleid precies inhoudt. De Unie van Waterschappen legt uit dat muskus- en beverratten holen en gangen in dijken graven en daarmee doorbraken en overstromingen kunnen veroorzaken; dat de waterschappen in 2019 hebben besloten de muskusrat terug te dringen tot de landsgrens, met als doel dat er vanaf 2034 in het binnenland minder dan vijfhonderd dieren per jaar worden gevangen; dat dat doel voor de beverrat al is bereikt; en dat de aanhoudende instroom uit Duitsland meer dan vijf miljoen euro per jaar kost. Deze gids ontleent daar de cijfers en de beleidslijn in de statusblokken van beide soorten aan.

• Verordening (EU) 1143/2014 over invasieve uitheemse soortenHergebruik van EU-wetgeving is toegestaan (Besluit 2011/833/EU); de tekst zelf is niet auteursrechtelijk beschermd

  Het juridische raamwerk waar het statusblok van elke exoot in deze gids op rust. De verordening van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2014 stelt de lijst van voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soorten in en bepaalt wat die lijst betekent: voor een genoemde soort gelden een verbod op binnenbrengen, houden, kweken, vervoeren, verhandelen, gebruiken, uitwisselen en loslaten, en zijn de lidstaten verplicht tot vroegtijdige opsporing, snelle uitroeiing van nieuwe vestigingen en beheer van gevestigde bevolkingen. Deze gids ontleent er de precieze formulering van die verplichtingen aan, en de reden waarom bij een exoot de wereldwijde Rode Lijst-status en de Europese status twee volstrekt verschillende dingen zijn.

• WikidataCC0 1.0

  De volkstalige namen. De Nederlandse, Engelse en Spaanse naam van elke soort zijn uit Wikidata gehaald, dat de namen per taal aan het wetenschappelijke taxon koppelt. Waar Wikidata zweeg is de naam met de hand gezocht en apart opgeschreven. Wikidata staat onder CC0 en vraagt geen naamsvermelding; hij staat hier omdat de lezer hoort te weten waar de kop van een soortbladzijde vandaan komt.

• Wikimedia CommonsCC / publiek domein

  Alle foto's: het dier zelf, de sporen en de leefgebieden. Elk bestand staat onder CC0, publiek domein, CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC of CC BY-NC-SA; licenties die bewerking verbieden (ND) komen er niet in. De hoofdfoto is altijd een vrij levend dier in het veld — een cameravalfoto telt daarbij als veldfoto — en museummateriaal komt er niet in: geen schedels, geen skeletten, geen opgezette dieren. Maker, licentie en bronpagina staan hieronder per bestand.

• WikipediaCC BY-SA 4.0

  Veldmaten waar geen van de andere bronnen een getal geeft, en de soortteksten waarmee de naamverklaringen zijn nagelopen. De maten zijn overgenomen uit de Engelstalige soortartikelen en dragen de onzekerheid van die bron: er staat een bereik uit de literatuur, niet één meting.

• Zannetos e.a. 2024, de blindmuis van LesbosCC BY 4.0

  Alles wat deze gids over de Europese kant van Nannospalax xanthodon kan zeggen. Zannetos, Theodorou, Zevgolis, Galinou en Akriotis onderzochten in Life 14(10):1231 het geschikte leefgebied van twee gravende knaagdieren op Lesbos en stellen daarbij vast dat de bevolkingen van dat eiland de westelijke rand van het hele wereldareaal van de soort vormen en de enige Europese bevolkingen zijn. De gids ontleent er verder aan dat het beste leefgebied op Lesbos uit niet-geïrrigeerd bouwland, weiden en losse randbebouwing bestaat, dat het model ongeveer tweeëntwintig procent van het eiland als geschikt aanmerkt, dat de geschiktheid met de hoogte afneemt, en dat de aardhopen er vijfentwintig tot dertig meter uit elkaar liggen — het enige gepubliceerde getal voor de hoopafstand van deze soort. Het artikel staat onder CC BY 4.0.

• Zeehond.org

  De maten van de gewone zeehond. Zeehond.org geeft per soort een profiel met maten, kenmerken en de gang van zaken in de Waddenzee; ook hier is de lengte de totale lengte, van snuit tot achtervinpunt.

• Zodion — de soortenbladen van de Zoogdiervereniging

  De soortenbladen waaruit de maten onder de sleutel Zoogdiervereniging zijn overgenomen. Zodion is het soortenplatform van de Zoogdiervereniging en geeft per soort kop-romplengte, staartlengte en gewicht, en daarnaast leefgebied, voedsel, voortplanting en de sporen. Voor de dwergmuis, de bruine rat en de zwarte rat levert het bovendien de maten van de sporen zelf — de keutels, de prenten van voor- en achtervoet en de doorsnede van de holen — en de Nederlandse Rode-Lijststatus van 2020.

• Zoogalaktika

  De maten van de grote paardenspringmuis, naast die van cicon.ru. Zoogalaktika is een Russisch educatief natuurportaal met soortbeschrijvingen uit de Russischtalige literatuur.

• Zoogdiervereniging

  Veldmaten van de soorten die in de Lage Landen voorkomen. De Zoogdiervereniging beheert de Nederlandse zoogdiergegevens en geeft per soort een beschrijving met maten en gewicht, gebaseerd op Nederlands en Vlaams veldwerk. Voor deze gids de meest gebruikte bron van de kop-romp- en staartlengte.

• ‘Amerikaanse rode eekhoorn, een veel geziene exoot’, Exoten 2022auteursrechtelijk beschermd; vrij te raadplegen via Natuurtijdschriften, alleen geciteerd

  Alles wat deze gids over de Amerikaanse rode eekhoorn in Nederland zegt. Het artikel in het tijdschrift Exoten beschrijft de reeks waarnemingen sinds ongeveer 2011, met het zwaartepunt in de Randstad; dat het bijna altijd om losse, ontsnapte of losgelaten dieren gaat zonder vervolgmeldingen; dat een piekjaar als 2020 grotendeels op het conto van één dier in Almere komt; en de twee uitzonderingen die er wél toe doen — een nest met jongen in het Friese Gaasterland (Oudemirdum) in 2012, met aanwijzingen van eerdere voortplanting ter plaatse, en een zogend vrouwtje in het Kralingse Bos bij Rotterdam in 2019. Zonder dit artikel zou de bladzijde alleen ruwe waarnemingsaantallen hebben en geen verhaal.

• ‘Canadian Beavers in the Nordic Countries’, NiCHE 2025auteursrechtelijk beschermd; alleen geciteerd

  De getallen achter het Finse beververhaal. Dit overzicht van het Network in Canadian History & Environment geeft de negentien Noorse bevers die Finland in 1935–1936 terugzette, de zeven Canadese bevers die er in 1937 bij werden losgelaten, en de stand in 1999: ongeveer twaalfduizend Canadese tegen ongeveer vijftienhonderd Europese bevers. Het noemt ook het verschil in chromosoomaantal en het feit dat Zweden bij zijn herintroductie bewust voor de Europese soort koos. Deze gids ontleent daaraan de cijfers in de bladzijde van de Canadese bever.

• ‘Eastern grey squirrels in Europe’, WikipediaCC BY-SA 4.0

  De invoergeschiedenis van de grijze eekhoorn in Europa, met de jaartallen en plaatsen die in de bladzijde staan: de eerste gerichte uitzetting in Engeland in 1876 en de reeks uitzettingen die daarop volgde tot het verbod van 1937; de twaalf dieren die Lord Longford in 1911 op Castle Forbes in Ierland losliet; en de drie Italiaanse kernen — Stupinigi bij Turijn in 1948, de parken van Nervi bij Genua in 1966 en Trecate in 1994. Het artikel geeft ook de rol van het eekhoornpokkenvirus bij de verdringing van de gewone eekhoorn en de mislukte uitroeiing in Piemonte, die in 1991 begon en door een rechtszaak werd stilgelegd.

• Jarman & Calaby 2008, in Van Dyck & Strahan (red.), Mammals of Australia

  De kop-romplengte van de rossenekwallaby (66–92 cm), uit het hoofdstuk over de soort in het standaardwerk Mammals of Australia (3e druk, 2008).

• Kryštufek e.a. 2018, de beschrijving van <em>Talpa martinorum</em>

  De maten van Talpa martinorum. In Bonn zoological Bulletin 67(1): 41–57 beschreven Kryštufek, Nedyalkov, Astrin en Hutterer de mol van Thracië als nieuwe soort. Deze gids neemt de maten van de acht paratypen over: kop-romp 124–134 mm, staart 24–32 mm en gewicht 52,5–65 g.

• Habitatrichtlijn (Richtlijn 92/43/EEG), geconsolideerde tekstHergebruik van EU-wetgeving is toegestaan (Besluit 2011/833/EU); de tekst zelf is niet auteursrechtelijk beschermd

  De bijlagen waarnaar de statusblokken verwijzen. Bijlage II noemt onder de vleermuizen de vijf Europese hoefijzerneuzen, de mopsvleermuis, de langvleugelvleermuis, en van het geslacht Myotis Bechsteins vleermuis, de kleine vale vleermuis, Capaccini's vleermuis, de meervleermuis, de ingekorven vleermuis en de vale vleermuis; bijlage IV omvat alle Microchiroptera. Voor soorten die na 1992 zijn afgesplitst volgt de gids de Europese Commissie: in de toelichting bij de herziene checklists voor de rapportage onder artikel 17 staat dat Myotis punicus, vroeger tot de vale en de kleine vale vleermuis gerekend, als soort van bijlage II en IV geldt.

• NAMMCO

  Gewicht van de gewone vinvis. NAMMCO (de North Atlantic Marine Mammal Commission) is de intergouvernementele organisatie voor zeezoogdierenonderzoek en -beheer van de Noord-Atlantische landen (Faeröer, Groenland, IJsland, Noorwegen) en publiceert per soort een gegevensblad. Voor de Noord-Atlantische ondersoort van de gewone vinvis geeft dat blad een gewicht dat wél bij de in deze gids gebruikte lengte past — anders dan het eerder gebruikte cijfer, dat toebehoorde aan de veel grotere zuidelijke ondersoort.

Eén voorbehoud bij de maten, en het staat hier omdat het de lezer aangaat. De opzet van deze gids schrijft COMBINE voor het gewicht voor, en voor de veldmaten één veldgidstraditie: Aulagnier e.a., Mammals of Europe, North Africa and the Middle East, aangevuld met het Handbook of the Mammals of Europe. Geen van die werken was vanuit deze werkomgeving te verkrijgen, en er is dan ook geen enkel getal uit overgenomen — niet voor de veldmaten en ook niet voor het gewicht. Daarom staan ze niet in de lijst hierboven: wat er niet in zit, hoort er niet in te staan. Alle maten in deze gids komen uit de bronnen die hier wél staan, meerdere tradities naast elkaar, elk met een eigen meetwijze en een eigen steekproef; bij elke maat staat uit welke. Twee soorten zijn daardoor nog niet zonder meer met elkaar te vergelijken. Zodra de voorgeschreven werken beschikbaar zijn worden de maten hernieuwd. Staan er bij een maat twee namen met een schuine streep, dan is het getal uit beide bronnen genomen; staat er iets tussen haakjes achter — een ondersoort, een oudere naam, of “totale lengte, snuit tot achtervinpunt” — dan zegt dat waar of hoe er gemeten is.

Foto's van lezers

Wie een eigen foto heeft van een vrij, wild dier — of van een spoor dat het achterliet — die de gids nog mist, kan hem onder een Creative Commons-licentie insturen. De regels en het formulier staan op een eigen bladzijde. Een foto insturen

Welke zoogdieren erin staan

De kaart bepaalt de gids. Het venster loopt van de Azoren tot voorbij de Bosporus en van Noord-Noorwegen tot de noordrand van de Sahara, en die rand is ook de rand van de lijst: een soort die alleen daarbuiten voorkomt staat er niet in.

Opgenomen is elke in het wild levende zoogdiersoort waarvan de Mammal Diversity Database een land binnen het venster noemt, en die volgens GBIF ook werkelijk binnen het venster is waargenomen. Zeldzaam is dus geen reden om een soort weg te laten.

Zeehonden en de walrus staan er sinds 7 september 2026 in — die komen aan land, op kust en pakijs, en zijn daar te zien en te bepalen. Sinds 26 september 2026 staan er ook twaalf walvisachtigen in die geregeld vanaf de kust waar te nemen zijn — bruinvis, tuimelaar, orka en negen andere soorten. Wie alleen op open zee voorkomt en zelden of nooit vanaf land te zien is, blijft erbuiten: die vraagt een ander kaartvenster en een andere gids. Voor de dieren van het pakijs staan Spitsbergen en Bereneiland als inzet in de hoek van de kaart, omdat hun zwaartepunt boven de bovenrand van het kaartvenster ligt.

Ingeburgerde exoten met een gevestigde bevolking doen mee, gemarkeerd als exoot. Verwilderde huisdieren staan er niet in: de verwilderde huiskat is weer van de lijst gehaald. Het konijn, de huismuis en de zwarte rat staan er wel, maar als wilde soort met een eigen areaal en niet als huisdiervorm.

Acht landen liggen maar half in het venster — Rusland, Turkije, Kazachstan, Iran, Irak, Egypte, Libië en Algerije. De Mammal Diversity Database noemt het land, maar de soort kan in Siberië zitten, in Anatolië ten oosten van 37°O of in de Sahara ten zuiden van 29°N. Daar beslissen de waarnemingen: ten minste twintig binnen het venster in de laatste twintig jaar. Voor de randgebieden zelf — de Maghreb, de Levant en Macaronesië — geldt hetzelfde als bij de vogels: wat er jaarlijks voorkomt doet mee, niets bijzonders daarbuiten.

De telling is een hulpmiddel bij de keuze, geen officiële optelsom: GBIF is in Noordwest-Europa veel beter gevuld dan in het zuidoosten, en van een nachtdier komen nu eenmaal minder meldingen binnen dan van een vogel op een voederplank.

Maten: gewicht en de veldmaten

De maten in het kadertje komen niet uit één bron, en bij elke maat staat uit welke.

Dat is niet wat de opzet van deze gids voorschrijft. Die noemt twee werken: COMBINE voor het gewicht van alle soorten — machinaal samengesteld en daarom onderling vergelijkbaar, zoals AVONET dat in de vogelgids doet — en voor de veldmaten één veldgidstraditie: Aulagnier e.a., Mammals of Europe, North Africa and the Middle East, aangevuld met het Handbook of the Mammals of Europe. Geen van beide was bij het samenstellen van deze soorten te verkrijgen, en er is dan ook geen getal uit overgenomen — ook niet voor het gewicht.

Wat er wél staat komt uit de bronnen hierboven: het Handbook of the Mammals of the World via de behandelingen bij Plazi, de Zoogdiervereniging, Animal Diversity Web, Wikipedia, en voor een aantal soorten de enige bron die een gemeten reeks geeft — een Russisch Rode Boek, een Spaans soortenblad, een monografie. Meerdere tradities naast elkaar, elk met een eigen meetwijze en een eigen steekproef. Twee soorten zijn daardoor nog niet zonder meer met elkaar te vergelijken. De controle van deze gids weigert een maat zonder bronsleutel, en weigert ook een sleutel die hierboven niet wordt uitgelegd, zodat bij elk getal te zien is waar het vandaan komt. De maten worden hernieuwd zodra de twee voorgeschreven werken beschikbaar zijn.

• Nog te raadplegen: Soria, C.D. e.a. (2021), COMBINE: a coalesced mammal database of intrinsic and extrinsic traits. Ecology 102(6), e3344. CC BY 4.0. — Aulagnier, S. e.a., Mammals of Europe, North Africa and the Middle East. — Hackländer, K. & Zachos, F.E. (red.), Handbook of the Mammals of Europe, Springer.

De categorieën van de Rode Lijst

De status in het kadertje bij elke soort is de wereldwijde beoordeling van de IUCN Rode Lijst, zoals de Mammal Diversity Database die overneemt — niet de Europese of een nationale Rode Lijst. Een soort die in Nederland op de Rode Lijst staat, kan wereldwijd “niet bedreigd” zijn; het omgekeerde komt ook voor. Op de kaartjes in het overzicht staat de code alleen bij de soorten die niet in de laagste categorie vallen: stond hij overal, dan viel juist het bedreigde dier niet meer op. De IUCN toetst elke soort aan vaste criteria: de snelheid van afname, de grootte van het verspreidingsgebied, de omvang van de populatie en de kans op uitsterven. De negen categorieën, van laag naar hoog risico:

LC Niet bedreigd

Beoordeeld en niet in een van de bedreigde categorieën: meestal een wijdverspreide en talrijke soort.

NT Gevoelig

Voldoet nu net niet aan de drempels voor Kwetsbaar, maar zit er dicht tegenaan of zal er naar verwachting binnenkort aan voldoen.

VU Kwetsbaar

Hoog risico op uitsterven in het wild: bijvoorbeeld een afname van 30 procent of meer in tien jaar of drie generaties, of minder dan tienduizend volwassen dieren.

EN Bedreigd

Zeer hoog risico: bijvoorbeeld een afname van 50 procent of meer, of minder dan 2.500 volwassen dieren.

CR Ernstig bedreigd

Uiterst hoog risico: bijvoorbeeld een afname van 80 procent of meer, of minder dan 250 volwassen dieren.

EW Uitgestorven in het wild

Komt alleen nog voor in gevangenschap of als uitgezette populatie buiten het oorspronkelijke verspreidingsgebied.

EX Uitgestorven

Er is geen redelijke twijfel dat het laatste dier is gestorven.

DD Onvoldoende gegevens

Er zijn te weinig gegevens over verspreiding of populatie om het risico te beoordelen.

NE Niet beoordeeld

Nog niet aan de criteria getoetst.

• IUCN (2012), IUCN Red List Categories and Criteria, versie 3.1, tweede editie. De drempels hieronder zijn de hoofdlijn; de volledige criteria staan in dat document.

De wetenschappelijke naam

Onderaan elke soortbladzijde staat de volledige zoölogische naamregel: de soortnaam, gevolgd door wie het dier als eerste heeft beschreven en in welk jaar. Staan die auteur en dat jaartal tussen haakjes, dan is de soort sindsdien in een ander geslacht geplaatst dan waarin hij beschreven werd — de haakjes zijn geen bijzaak maar een voorschrift van de naamgevingscode, en de gids houdt zich eraan.

De gids volgt de indeling en de naamgeving van de Mammal Diversity Database van de American Society of Mammalogists. Auteur, jaartal, de oorspronkelijke naam, de typelocatie en het veld dat zegt of de auteur tussen haakjes hoort, komen rechtstreeks uit die uitgave; de controle van deze gids toetst de haakjes daaraan. De typelocaties zijn ingekort en naar hedendaagse plaatsnamen omgezet.

GBIF, de databank waar de verspreidingskaarten en de Rode Lijst-categorieën vandaan komen, loopt op de naamgeving soms achter of kiest een andere indeling — Clethrionomys tegenover Myodes bij de rosse woelmuis is het bekendste geval. Waar dat zo is staat de naam van GBIF erachter, zonder verdere uitleg: genoeg om het dier in andere bronnen terug te vinden.

De betekenis van de namen is uit het Latijn en het Grieks verklaard, met de soortteksten van de Engelstalige Wikipedia ernaast. Een deel van de soorten wacht nog op een tweede controle.

• Mammal Diversity Database (2026), versie 2.5, American Society of Mammalogists. CC BY 4.0.

Indeling en volgorde

De volgorde en indeling van ordes, families, geslachten en soorten volgen de Mammal Diversity Database van de American Society of Mammalogists, de doorlopend bijgewerkte wereldlijst van de zoogdieren. Eén bron, consequent, ook waar hij afwijkt van GBIF of van de Nederlandse lijst: waar de MDD een recente afsplitsing volgt die de soortenlijst van GBIF nog niet kent — Clethrionomys tegenover Myodes bij de rosse woelmuis — staat de naam van GBIF erachter.

• Mammal Diversity Database v2.5 (ASM)
• Foley et al. 2023, Science 380, eabl8189 (Zoonomia)

Teksten

De teksten op deze site zijn geschreven voor deze gids. Feitelijke gegevens over maten, verspreiding en status zijn gebaseerd op standaard veldgidsen en de IUCN Rode Lijst.

Lettertype

De lopende tekst staat in IBM Plex Sans, de kopjes in Cormorant Garamond en de kleine labels in IBM Plex Mono — de letters van vorstman.com. Alleen de titel van elke bladzijde staat in Antonio, een smalle hoge grotesk in de trant van de klassieke veldgidsomslagen. Alle vier staan onder de SIL Open Font License 1.1 en worden vanaf deze site zelf geserveerd, dus er gaat geen verzoek naar een externe server.

De maker