Alle soorten › Evenhoevigen › Holhoornigen › Damagazelle
Damagazelle | Nanger dama
Dama gazelle | Gacela Dama
De damagazelle (Nanger dama) is de grootste gazelle en leeft in de Sahel en aan de zuidrand van de Sahara. In het wild leven er niet meer dan 250, in Tsjaad, Niger en Mali. In Noord-Afrika, het deel van het gidsgebied waar de soort vroeger voorkwam, is ze uitgeroeid; de westelijke vorm, de mhorrgazelle, overleefde alleen in gevangenschap, onder meer in een fokcentrum in Almería in Spanje, en is in Marokko en Tunesië teruggezet.
Sporen
Territoriale bokken markeren hun territorium met urine, keutels en afscheiding van klieren. Het slot is smal en spits, groter dan dat van de dorcasgazelle. Bij het foerageren gaan de dieren op de achterpoten staan om bladeren van acacia's te bereiken; aangevreten acacia's op die hoogte wijzen op de soort.
Herkenning
Een grote, hooggebeende gazelle van 140 tot 165 cm kop-romplengte, 90 tot 120 cm schouderhoogte en 40 tot 75 kg, met een lange, slanke hals en een staart van 25 tot 35 cm. De vacht is wit met een roodbruine kop en hals; de hoeveelheid rood neemt van oost naar west toe. De westelijke mhorrgazelle, de vorm van Marokko, is vrijwel helemaal roodbruin, behalve de onderzijde en het achterste. Alle vormen hebben een kleine witte keelvlek, en de westelijke vormen hebben een donkere streep en rode vlekken op de wangen. Beide seksen dragen S-vormige hoorns van 20 tot 43 cm, die van de bok zijn groter.
Gelijkende soorten
De dorcasgazelle is veel kleiner, zandkleurig met een roodbruine streep op de flank en een witte buik, en heeft een kortere hals. De edmigazelle is klein en donker grijsbruin met een brede donkere flankstreep. De algazel is groter en zwaarder, met lange, sabelvormig naar achteren gebogen hoorns, en leeft deels in dezelfde reservaten.
Leefgebied
Graslanden, struweel, halfwoestijn, open savanne en bergplateaus. De dieren trekken met de seizoenen: in de regentijd noordwaarts de Sahara in, in de droge tijd terug naar de Sahel.
Waar het dier het meest voorkomt, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding
Oorspronkelijk de Sahel en de zuidelijke Sahara van Senegal en Mauritanië tot Soedan, en in het noordwesten tot in Marokko. De soort is uitgeroeid in Libië, Mauritanië, Marokko en Nigeria en leeft nu in het wild alleen in Tsjaad, Niger en Mali. In Spanje werd in 1971 in Almería een fokcentrum voor de mhorrgazelle opgezet, het Parque de Rescate de la Fauna Sahariana, met de laatste wilde dieren uit het zuiden van Marokko. Vanuit die fokkerij zijn dieren teruggezet in omheinde reservaten in Marokko, Tunesië en Senegal. In mei 2015 werden in het reservaat Safia, in de Westelijke Sahara dicht bij de grens met Mauritanië, 24 gazellen vrijgelaten: de eerste uitzetting buiten een omheining.
- Inheems
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Levenswijze
De damagazelle is overdag actief en trekt over grote afstanden. De dieren leven in gemengde groepen van ongeveer 15 tot 20; bokken houden territoria. Het voedsel bestaat uit struiken, kruiden, grassen, bladeren, vooral van acacia's, scheuten en vruchten. Bij gevaar springen de dieren met gestrekte poten omhoog, wat andere groepsleden waarschuwt. De dracht duurt ongeveer 6,5 maand; er wordt één jong geboren. Geiten zijn met 9 tot 12 maanden geslachtsrijp, bokken met 18 tot 24 maanden. In het wild worden damagazellen ongeveer 12 jaar oud.
Waar en wanneer kijken
In het gidsgebied leven damagazellen alleen in omheinde reservaten en fokcentra. In Marokko en Tunesië zijn ze te zien in de omheinde delen van beschermde gebieden, meestal alleen onder begeleiding. Het fokcentrum in Almería is een onderzoeksinstelling en geen dierenpark.
Staat van instandhouding
Ernstig bedreigd (CR, 2016), met niet meer dan 250 dieren in het wild. Oorzaken zijn de jacht, vaak vanuit auto's, verlies van leefgebied, droogte, concurrentie met vee en stroperij. Van de 24 in 2015 bij Safia vrijgelaten gazellen werden er kort na de vrijlating zeven door honden gedood en in oktober 2015 drie door stropers. De overlevende dieren vestigden territoria in geschikt terrein, wat laat zien dat in gevangenschap gefokte dieren zich in het wild kunnen handhaven. Voor het behoud van de mhorrgazelle zijn de fokprogramma's in Europese dierentuinen van belang.
Wetenschappelijke naam
Nanger dama | (Pallas, 1766)
Pallas beschreef de soort in 1766 als Antilope dama; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Nanger gaat terug op nanguer, de naam die Buffon uit Senegal voor deze gazelle overnam; Lataste maakte er in 1885 een geslachtsnaam van. Uit welke Afrikaanse taal het woord komt is niet vastgelegd. dama is het Latijnse dama of damma, de naam voor het damhert en voor antilopeachtig wild in het algemeen; het staat onverbogen naast de geslachtsnaam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Senegal.