Nepenthes reinwardtiana — Vorstmans Gids van de Vleesetende Planten

Herkenning

Een struik of klimplant van 2 tot 8 m, soms tot 20 m, op de grond of epifytisch, met een driehoekige stengel van 3 tot 7,5 mm dik waarvan twee hoeken soms smal gevleugeld zijn. De bladeren zijn papierachtig, ongesteeld, smal elliptisch tot rechthoekig, 11 tot 25 cm lang en 1 tot 3 cm breed (soms 4,5 cm), met aan elke kant één tot drie lengtenerven; de hele plant is kaal. De onderbekers zijn ellipsoïde tot bijna cilindrisch, tot 11 cm hoog en 4 cm breed, met gefranjerde vleugels en een rond, nauwelijks geribbeld peristoom van 0,5 tot 1 mm. De bovenbekers zijn 9 tot 19,5 cm lang, zelden tot 31 cm, onderaan 3 tot 5 cm breed, in het midden ingesnoerd en naar de mond weer verwijd; de binnenwand is blauwig wasachtig, met meestal twee (zelden nul, één of drie) donkere oogvlekken net onder het peristoom. De kleur is lichtgroen, soms rood aangelopen of rood gevlekt; de bloemen zijn roodzwart.

Gelijkende soorten

Wordt vaak verward met Nepenthes gracilis, die in het laagland van Sumatra en Borneo op dezelfde plekken groeit. Die heeft vier tot zes paar lengtenerven in plaats van één tot drie, tanden aan de binnenkant van het peristoom in plaats van klierputjes, een hartvormige in plaats van rechte dekselvoet, en mist de oogvlekken. N. tobaica en N. murudensis zijn in het verleden als verwanten beschouwd, maar verschillen duidelijk in bekervorm en peristoom. Moleculair onderzoek plaatst N. reinwardtiana naast N. macrovulgaris, een soort van ultramafische bodem op Borneo.

De val en hoe hij werkt

De bovenbekers zijn trechtervormig met een opvallend blauwig berijpte binnenwand. Die wasachtige laag is zo glad dat insecten er geen houvast op vinden, en ze vormt de achtergrond waartegen de oogvlekken zo sterk afsteken. Waar die vlekken voor dienen, is niet opgehelderd; ze liggen op de plek waar insecten die de nectar van het peristoom volgen de beker binnen kijken. Het peristoom zelf is smal en vrijwel zonder ribben, met klierputjes aan de binnenrand; het deksel draagt talrijke kleine nectarklieren. De prooi belandt in een verteringsvloeistof onderin de beker.

Standplaats en ecologie

Opvallend breed: laaglandveenmoerasbos (B4), heidebos en bergkammen op zandsteen of kalksteen (B3), meer zelden nevelwoud (B1), en soms ultramafische bodem (R3), van zeeniveau tot 1450 m en plaatselijk tot 2100 m. De soort groeit vaak epifytisch en komt ook voor in secundaire vegetatie. Rode bekers zijn volgens Cheek & Jebb (2001) alleen bekend van planten op ultramafische grond, zandige heidegrond of podzol, waar de plant het meest aan licht en voedselarmoede is blootgesteld.

Verspreiding en hoogte

Sumatra en Borneo, met de kleinere eilanden eromheen: Bangka, de Natuna-eilanden, Nias en Siberut. Oude opgaven van het Maleisisch schiereiland en Singapore worden als onjuist beschouwd. Binnen Sumatra en Borneo is de soort wijd verspreid, maar niet overal algemeen; de hoogteverspreiding loopt van 0 tot 2100 m. De wereldchecklist geeft Borneo en Sumatra.

Waargenomen (hokken van een kwart graad)

Verspreiding uitsluitend op basis van waarnemingen bij GBIF (Global Biodiversity Information Facility), niet op TDWG-regio's: die zijn vaak veel groter dan het werkelijke areaal. De lichte halo is het gebied rond een waarneming, de donkere kern de waarneming zelf. De donkere hokken zijn 41 vakken van een kwart graad waarin de soort werkelijk is waargenomen, uit GBIF en alleen uit waarnemingen die tot op vijf kilometer nauwkeurig zijn. Ze zeggen waar hij is gezíén, niet waar hij voorkomt: een leeg vak betekent niets. Bij bedreigde soorten gaat deze laag nooit fijner dan een hele graad, met opzet.

Vormen en variatie

Er is één beschreven variëteit, N. reinwardtiana var. samarindaensis J.H.Adam & Wilcock (1993), uit Oost-Kalimantan; of die als aparte variëteit te onderscheiden is, wordt niet algemeen aanvaard. Daarnaast bestaat een groene en een rode kleurvorm, waarbij de rode aan de armste bodems gebonden lijkt. Het aantal oogvlekken varieert: sommige populaties hebben er één, drie of geen. Natuurlijke hybriden zijn gemeld met negen andere soorten, waaronder N. albomarginata, N. ampullaria, N. fusca, N. gymnamphora en N. tobaica.

Waar en wanneer te zien

Door de brede ecologie is de soort op veel plekken te vinden: in het veenmoerasbos van het laagland en op heidegrond met open, lage vegetatie, maar ook op zandsteenkammen in het binnenland van Borneo. Kijk in de bovenbekers: de twee donkere vlekken tegen de blauwe wand zijn het zekerste kenmerk en onderscheiden haar direct van N. gracilis. In veenmoerasbos is laarzen of waadschoenen geen overbodige luxe; op bergkammen groeit de plant vaak epifytisch, zodat de bekers hoger hangen dan ooghoogte.

Staat van instandhouding

Op de Rode Lijst als niet in gevaar (Least Concern): het verspreidingsgebied beslaat twee grote eilanden en een reeks kleinere, de hoogteamplitude is uitzonderlijk breed en de soort verdraagt secundaire vegetatie. Als lid van het geslacht staat ze in CITES bijlage II. De laaglandpopulaties lijden onder de omzetting van veenmoerasbos en heidebos in plantages en onder veenbranden; de berg- en epifytische populaties zijn minder kwetsbaar.

Wetenschappelijke naam

Nepenthes reinwardtiana | Miquel, 1852

Nepenthes reinwardtiana werd in 1852 beschreven door Friedrich Anton Wilhelm Miquel. De soort is inheems in Borneo en Sumatra, plus enkele kleinere omliggende eilanden (Bangka, Natuna, Nias en Siberut); een precieze typelocatie kon niet met zekerheid worden vastgesteld. De soortsnaam eert Caspar Georg Carl Reinwardt, dezelfde botanicus die zelf in 1824 N. gymnamphora en N. maxima (golf 23/26) beschreef — hier dus omgekeerd zelf geëerd door een andere auteur.

World Checklist of Vascular Plants (WCVP), via Plants of the World Online (POWO), Royal Botanic Gardens, Kew.