Pinguicula bustamanta

Van deze soort staat nog geen foto met een Creative Commons-licentie of uit het publiek domein in de gids.

Herkenning

Een kleine, ijle rozet van slechts 4 tot 6(8) bladeren, omgekeerd eirond-spatelvormig tot langwerpig spatelvormig, 11 tot 30 mm lang en 5 tot 17 mm breed, met de gebruikelijke glinsterende klierdruppels op de bovenzijde. Winter- en zomerbladeren zijn niet van elkaar te onderscheiden: de plant heeft maar één bladtype. Per plant staan 1 tot 4(8) dunne bloemstelen van (30)40 tot 80 mm hoog. De bloem is klein — 10 tot 14 mm lang inclusief het spoor — en wit, soms met een lilakleurige rand aan de slippen; het spoor is kort en recht, 2 tot 4,5 mm. In het veld werd de soort bloeiend in mei verzameld, en in kweek blijkt zij vrijwel onafgebroken te bloeien, wat past bij het ontbreken van een echte rustperiode.

Gelijkende soorten

De nauwste verwant is Pinguicula lilacina, en die lijkt er sterk op. Het verschil zit in de levensduur en het ritme: P. lilacina is eenjarig of kortlevend en bloeit in een afgebakende periode, terwijl P. bustamanta overblijvend is en doorbloeit. Bij twijfel is het zaad doorslaggevend — bij deze soort is de zaadhuid gestreept, bij P. lilacina netvormig gekamerd — maar dat is een microscoopkenmerk en geen veldkenmerk. In dezelfde streek groeien verder grootbloemige soorten als P. gracilis en de gipsbewonende vetbladen van Nuevo León; die hebben alle een ander bloemformaat of een andere standplaats.

De val en hoe hij werkt

Een lijmval van bescheiden afmetingen maar met hetzelfde werkingsprincipe als bij de grote soorten. Op de bovenzijde van het blad staan gesteelde klieren met een kleverige druppel en zittende klieren die pas bij contact met een prooi verteringsenzymen loslaten; een gevangen insect zakt in de druppellaag weg en de bladrand buigt zich er in de loop van een dag licht overheen. In het droge, warme kalkgebied rond Bustamante is de vangst navenant: kleine vliegjes, muggen en mieren die langs de vochtige rotsvoet trekken. Omdat de plant het hele jaar bladeren houdt, vangt zij ook het hele jaar — een voordeel in een milieu waar het aanbod aan insecten sterk per maand wisselt.

Standplaats en ecologie

Kalkrotsen op ongeveer 900 m hoogte, in de overgang van submontaan struikgewas naar laag eikenbos. De planten zitten op en tussen het kalkgesteente (R2) op plekken waar na regen water langs de wand sijpelt en in de spleten blijft hangen (R1), in de halfschaduw van struiken en lage eiken (B5). Dit is geen permanent nat milieu zoals een nevelwoud, maar een droge streek waar de plant afhankelijk is van kleine, betrouwbaar vochtige plekjes: de voet van een overhangende wand, een noord geëxponeerde spleet, een scheur waarin condens blijft staan. Het is precies dat schaalverschil dat zulke soorten zo kwetsbaar maakt.

Verspreiding en hoogte

Endemisch in de gemeente Bustamante in de Mexicaanse staat Nuevo León, in de kalkbergen van de Sierra Madre Oriental. Hier wijkt onze bevinding af van de soortenlijst van de gids, die Durango opgeeft: de beschrijving plaatst de soort ondubbelzinnig in Bustamante, Nuevo León, en de soortnaam verwijst naar diezelfde plaats. Het bekende areaal is bijzonder klein — in feite één kalkmassief — en de soort is zo recent beschreven dat nadere vondsten in de omliggende bergen niet uitgesloten zijn; vooralsnog is zij alleen van de typestreek bekend.

• Inheems

Vormen en variatie

Er zijn geen wilde variëteiten beschreven, en dat ligt bij een soort die van één kalkmassief bekend is ook niet voor de hand. Wat varieert, is de hoeveelheid lila in de bloemrand — van zuiver wit tot duidelijk lila omrand — en het aantal bloemstelen, dat bij goed groeiende planten tot acht kan oplopen. Omdat de plant geen winterrozet vormt, ontbreekt bovendien de variatie in wintergedaante die bij veel Mexicaanse vetbladen juist de basis voor beschreven vormen is. Natuurlijke hybriden zijn niet gemeld.

Waar en wanneer te zien

Mei is de maand waarin de soort in het veld bloeiend is aangetroffen, maar doordat zij geen strikte bloeiperiode heeft, maak je ook buiten die maand kans. Zoek langs de voet van kalkwanden en in canons rond Bustamante, op plekken waar na een regenbui water langs het gesteente loopt en waar mos en varens groeien. De plant is klein en de bloem nauwelijks anderhalve centimeter: loop langzaam en kijk naar wit op donkergrijs kalksteen. Ga na regen; dan zijn zowel de standplaats als de klierdruppels op hun best. Blijf op het pad — de rotsvoet is precies de zone waar de planten staan.

Staat van instandhouding

De soort is niet geëvalueerd voor de wereldwijde IUCN-Rode Lijst en staat niet in CITES; de oorspronkelijke beschrijving doet geen uitspraak over de staat van instandhouding. Wat er ligt, is niettemin zorgwekkend beperkt: één bekende vindplaats in één gemeente, een soort die pas in 2020 een naam kreeg, en een standplaats — vochtige kalkspleten in een verder droge streek — die met een beperkte hoeveelheid werk (wegverbreding, steengroeven, recreatiedruk in de canon) volledig kan verdwijnen. Daarbij komt dat nieuw beschreven Mexicaanse vetbladen doorgaans binnen enkele jaren in de plantenhandel opduiken. Het ontbreken van een categorie is hier puur een gevolg van de recente beschrijving.

Wetenschappelijke naam

Pinguicula bustamanta | Zamudio & Nevárez, 2020

Beschreven door Sergio Zamudio en Manuel Nevárez de los Reyes in 2020, in Phytoneuron 2020-28: 1–10. Het typegebied ligt in de Sierra de Gomas, in de gemeente Bustamante in de Mexicaanse deelstaat Nuevo León, op ongeveer 900 meter hoogte. De soortnaam bustamanta verwijst rechtstreeks naar de gemeente Bustamante, waar de soort werd ontdekt.

World Checklist of Vascular Plants (WCVP), via Plants of the World Online (POWO), Royal Botanic Gardens, Kew.