Alle soorten › Pelikaanachtigen › Ibissen en lepelaars › Lepelaar
Lepelaar
Platalea leucorodia | Eurasian Spoonbill | Espátula común
De lepelaar is de witte waadvogel met het onmiskenbare gereedschap op zijn kop, waarmee hij zeeftend door ondiep water maait. Nederland draagt een grote verantwoordelijkheid: de Waddenzee en de Delta vormen het hart van de Noordwest-Europese populatie.
Geluid
Vrijwel altijd zwijgzaam, ook op trek. In de kolonie klinken van april tot juni dof grommende en knorrende geluiden en droog snavelgeklepper, en bedelende jongen geven een hees, hijgend gepiep. Buiten de kolonie hoor je vrijwel niets.
Opname: Joost van Bruggen — CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Geheel wit, met een lange zwarte snavel die aan het eind verbreedt tot een gele lepel en zwarte poten. Broedvogels krijgen een gele borstband en een ruige gele nekkuif. In vlucht is de hals gestrekt en licht doorhangend, met afwisselend slaan en glijden, vaak in linies of V-formatie. Jonge vogels hebben zwarte handpentoppen en een vleeskleurige, gladde snavel.
Verwarringssoorten
Grote zilverreiger en kleine zilverreiger zijn ook wit, maar vliegen met ingetrokken hals en hebben een puntige snavel; de kleine zilverreiger verraadt zich door gele voeten. Een rustende lepelaar met de snavel in de rugveren lijkt sprekend op een zilverreiger, dus wacht tot hij de kop optilt. Het maaiende foerageren is uniek.
Leefgebied
Ondiep, brak of zout water met garnalen, stekelbaars en grondels: wadkreken, inlagen, kwelders en zoutpannen. Broedt in kolonies op predatorvrije eilanden, in overjarig riet of laag in bomen en struiken.
Verspreiding en trek
Nederland herbergt een groot deel van de Noordwest-Europese broedvogels, op de Waddeneilanden en in de Delta. De trek gaat langs de Atlantische kust naar Iberië en Mauritanië; in Spanje overwinteren duizenden vogels in Doñana en de baai van Cádiz, waar ook zelf gebroed wordt.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- Trekrichting
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
April tot augustus op de Waddeneilanden. Zoek bij opkomend tij ondiepe kreken op en kijk hoe de vogels met open lepel maaiend vooruit lopen; bij hoogwater staan ze in groepen te rusten op de kwelder, met de kop diep in de veren.
Staat van instandhouding
Sterk hersteld nadat de kolonies bescherming kregen en de waterkwaliteit verbeterde. Kolonies op het vasteland lopen leeg door predatie door vossen, en op de langere termijn zijn droogte in de Spaanse overwinteringsgebieden en het verlies van ondiep, voedselrijk water de grootste zorgen.