Bronnen & licenties

Deze gids is gebouwd op openbare bronnen en op media onder een Creative Commons-licentie of uit het publiek domein. Hieronder eerst waar de gegevens vandaan komen — de soortenlijst, de stamboom, de maten, de leefgebieden en de verspreidingskaarten — en daarna de volledige lijst van foto's, met per bestand de maker, de licentie en de bronpagina. Er wordt niets gebruikt onder een licentie die bewerking verbiedt (ND).

Waar de gegevens vandaan komen

De gids rust op een handvol openbare gegevensbronnen. Ze staan hier bij elkaar, met wat ze leveren en onder welke voorwaarden.

• AviListCC BY 4.0

  De volgorde en de indeling van ordes, families, geslachten en soorten, en de Rode Lijst-categorie. AviList is de wereldwijde soortenlijst die sinds 2025 door de grote checklists — de IOC-lijst, Clements en BirdLife — samen wordt onderhouden, zodat er nog maar één lijst is in plaats van drie. Deze gids volgt versie 2025b.

• B10K en de PhyloCode

  De clades bóven het niveau van de orde, die in de stamboom en in het zijmenu staan. Ze volgen de familiegenomen-stamboom van het Bird 10.000 Genomes-project (Stiller e.a. 2024) en dragen namen die volgens de PhyloCode zijn vastgelegd — een naamgeving die een tak van de stamboom benoemt in plaats van een rang.

• AVONETCC BY 4.0

  De vleugellengte en het gewicht van elke soort. Elf gemeten kenmerken van alle 11.009 vogelsoorten ter wereld, opgebouwd uit metingen aan 90.020 individuele vogels in musea en in het veld (Tobias e.a. 2022). Eén bron voor alle soorten, zodat twee vogels in deze gids werkelijk met elkaar te vergelijken zijn.

• USNVC en CNVC

  De leefgebieden op het land. De U.S. National Vegetation Classification deelt de vegetatie in van Formation Class tot Association; Canada beschrijft zijn vegetatie met dezelfde bovenbouw, zodat één woordenlijst de Verenigde Staten én Canada dekt, en via de internationale IVC ook Mexico. Deze gids gebruikt de bovenste twee niveaus: tien hoofdgroepen en vierenveertig formaties.

• CMECS

  De leefgebieden op zee en aan de kust. De USNVC gaat alleen over vegetatie en verwijst voor het zoute deel zelf door naar de Coastal and Marine Ecological Classification Standard. Daaruit komen de groepen Zee en Kust.

• GBIFCC BY 4.0

  De dichtheid op de verspreidingskaart. GBIF bundelt waarnemingen uit musea, ringstations en waarnemersnetwerken tot één doorzoekbaar geheel. Voor Noord-Amerika komt het overgrote deel via eBird binnen.

• Natural Earthpubliek domein

  De landcontouren, de landsgrenzen en de grenzen van staten, provincies en Mexicaanse deelstaten waarop de verspreidingskaart is getekend.

• Wikimedia CommonsCreative Commons en publiek domein

  Alle foto's van de vogels en van de leefgebieden. Elk bestand staat onder CC0, publiek domein, CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC of CC BY-NC-SA; ND-licenties komen er niet in. Maker, licentie en bronpagina staan hieronder per bestand.

• UnsplashUnsplash-licentie

  De foto op de voorpagina: een mannetje rode kardinaal in een besneeuwd bos, gemaakt door Jason Krieger. Dit is de enige foto in de gids die niet onder een Creative Commons-licentie staat. De Unsplash-licentie staat vrij gebruik toe, ook commercieel, en vraagt geen naamsvermelding; die staat er hier toch bij, zoals bij elke andere foto.

Foto's van lezers

Wie een foto van een vrije, wilde vogel onder een Creative Commons-licentie heeft die de gids nog mist, kan hem insturen. De regels en het formulier staan op een eigen bladzijde. Een foto insturen

Welke vogels erin staan

De kaart bepaalt de gids. Het venster loopt van de Aleoeten tot Oost-Groenland en van Noord-Groenland tot de zuidgrens van Mexico, en dat venster is ook de grens van de lijst: een vogel die alleen daarbuiten voorkomt staat er niet in.

De gids gaat over Canada, de Verenigde Staten en Groenland. Daarvan staat er alles in wat er jaarlijks voorkomt — broedvogels, wintergasten en doortrekkers, hoe schaars ook — plus dwaalgasten met meer dan tien aanvaarde gevallen. Beneden die grens hoort een vogel in een naslagwerk en niet in een gids waarmee je het veld in gaat.

Mexico volgt in een latere ronde. Het staat nu al op de kaart, want een venster dat later verandert betekent dat elke kaart opnieuw moet. De Caribische eilanden en Midden-Amerika staan als land op de kaart omdat een kaart een rechthoek is, maar hun vogels horen niet in de gids. Waar een Noord-Amerikaanse trekvogel er overwintert, kleurt de kaart daar wel.

Op dit moment zijn er 904 van de 904 soorten van de lijst uitgewerkt, met een bladzijde voor elke orde en elke familie. De rest volgt.

Maten: vleugel, spanwijdte en gewicht

De vleugellengte en het gewicht in het kadertje bij elke vogel komen uit één bron: AVONET. De vleugellengte is de ringersmaat: van de handwortel — de knik halverwege de vleugel — tot de punt van de langste handpen. Het gewicht is het gemiddelde van de gewogen vogels; een vogel weegt in de loop van het jaar sterk verschillend, dus één getal zegt hier meer dan een bereik uit een andere bron.

De lengte van de vogel komt niet uit AVONET maar uit de veldgidsen. Deze gids volgt All About Birds van het Cornell Lab of Ornithology, voor alle soorten dezelfde traditie. Handboeken meten verschillend — wie balgen meet komt systematisch hoger uit dan wie een veldgids schrijft — en één losse waarde uit een andere traditie maakt de onderlinge verhoudingen kapot.

De spanwijdte staat niet in AVONET, en in geen enkele andere meetreeks: aan een levende vogel wordt zij nauwelijks gemeten, en de getallen in de handboeken zijn zelf schattingen die per boek uiteenlopen. Deze gids schat haar daarom uit de gemeten vleugellengte, met een verhouding die per familie verschilt — bij een gierzwaluw, die vrijwel helemaal hand is, is de spanwijdte 2,6 keer de vleugellengte, bij een fuut met zijn lange arm 4,5 keer. Die verhoudingen zijn geijkt op de gepubliceerde spanwijdtes van 581 soorten in de Europese gids; een controle waarbij elke soort uit haar eigen ijking wordt weggelaten geeft een mediane afwijking van vier procent, en vier op de vijf soorten valt binnen tien procent. Drie ordes die Europa niet heeft — de gieren van de Nieuwe Wereld, de keerkringvogels en de trogons — lenen hun verhouding van een groep met dezelfde vleugelbouw. Daarom staat er ca. bij: het is een goed onderbouwde schatting en geen meting.

• Tobias, J.A. e.a. (2022), AVONET: morphological, ecological and geographical data for all birds. Ecology Letters 25, 581–597. CC BY 4.0.

De categorieën van de Rode Lijst

De status in het kadertje bij elke vogel is de wereldwijde beoordeling van de IUCN Rode Lijst, zoals AviList die overneemt — niet een Noord-Amerikaanse of nationale lijst. Een soort die in Canada onder de Species at Risk Act staat of in de Verenigde Staten onder de Endangered Species Act valt, kan wereldwijd “niet bedreigd” zijn; het omgekeerde komt ook voor. Op de kaartjes in het overzicht staat de code alleen bij de soorten die niet in de laagste categorie vallen: stond hij overal, dan viel juist de bedreigde vogel niet meer op.

De IUCN toetst elke soort aan vaste criteria: de snelheid van afname, de grootte van het verspreidingsgebied, de omvang van de populatie en de kans op uitsterven. De negen categorieën, van laag naar hoog risico:

LC Niet bedreigd

Beoordeeld en niet in een van de bedreigde categorieën: meestal een wijdverspreide en talrijke soort.

NT Gevoelig

Voldoet nu net niet aan de drempels voor Kwetsbaar, maar zit er dicht tegenaan of zal er naar verwachting binnenkort aan voldoen.

VU Kwetsbaar

Hoog risico op uitsterven in het wild: bijvoorbeeld een afname van 30 procent of meer in tien jaar of drie generaties, of minder dan tienduizend volwassen dieren.

EN Bedreigd

Zeer hoog risico: bijvoorbeeld een afname van 50 procent of meer, of minder dan 2.500 volwassen dieren.

CR Ernstig bedreigd

Uiterst hoog risico: bijvoorbeeld een afname van 80 procent of meer, of minder dan 250 volwassen dieren.

EW Uitgestorven in het wild

Komt alleen nog voor in gevangenschap of als uitgezette populatie buiten het oorspronkelijke verspreidingsgebied.

EX Uitgestorven

Er is geen redelijke twijfel dat het laatste dier is gestorven.

DD Onvoldoende gegevens

Er zijn te weinig gegevens over verspreiding of populatie om het risico te beoordelen.

NE Niet beoordeeld

Nog niet aan de criteria getoetst.

• IUCN (2012), IUCN Red List Categories and Criteria, versie 3.1, tweede editie. De drempels hierboven zijn de hoofdlijn; de volledige criteria staan in dat document.

De verspreidingskaart

De kaart heeft twee lagen die uit verschillende hoek komen, en dat verschil is belangrijk genoeg om hier te noemen.

Wélke seizoenskleur een staat, provincie of land krijgt — jaarrond, broedvogel, winter of doortrek — is een oordeel over de soort. Hóé donker die kleur is, komt uit de waarnemingen van GBIF over 2006–2026: geteld per hokje van 0,7°, gedeeld door alle vogelwaarnemingen in datzelfde hokje, en gemiddeld per eenheid. Die deling is nodig omdat GBIF waarnemers telt en geen vogels: zonder haar is de kaart een kaart van waar vogelaars wonen.

De kaartdienst van GBIF kent geen maandfilter. De telling is dus jaarrond en kan de seizoenen niet zelf vinden; daarom is de seizoensindeling met de hand gezet. Dat is het grootste voorbehoud bij deze kaarten.

De kaarteenheid is de staat of provincie, niet het land: op een kaart van Noord-Amerika zegt één kleur voor heel Canada niets. Er zijn 122 tekenbare eenheden. De projectie is Lambert azimuthal equal-area om 100°W en 50°N.

Een soort die maar een klein deel van het venster beslaat, krijgt zijn eigen ingezoomde kaart, met eigen landcontouren. Dat is altijd een uitsnede ván het gewone kader en nooit een blik erbuiten: land dat op de gewone kaart niet te zien is, komt ook op een ingezoomde kaart niet in beeld. Een soort die alleen op Hawaï voorkomt krijgt zo vanzelf een kaart van alleen Hawaï.

De leefgebieden

Elke soort is gekoppeld aan de leefgebieden waar hij werkelijk verblijft en foerageert, hooguit vijf. Tien hoofdgroepen van zee tot stad, en daaronder vierenveertig formaties.

De indeling van het land volgt de USNVC, die de Verenigde Staten en Canada delen; zee en kust komen uit CMECS, en akker, tuin en bebouwing uit de culturele tak van de USNVC. De ecoregio's van de CEC en de Bird Conservation Regions zijn hier met opzet niet gebruikt: dat zijn plaatsen op de kaart en geen leefgebieden waarin een vogel zit — die vraag beantwoordt de verspreidingskaart al.

De wetenschappelijke naam

Onderaan elke soortbladzijde staat de volledige zoölogische naamregel: de soortnaam, gevolgd door wie de vogel als eerste heeft beschreven en in welk jaar. Staan die auteur en dat jaartal tussen haakjes, dan is de soort sindsdien in een ander geslacht geplaatst dan waarin hij beschreven werd — de haakjes zijn geen bijzaak maar een voorschrift van de naamgevingscode.

Cursief zijn het geslacht, de soort en de ondersoort; de auteur, het jaartal en de woordjes subsp. en var. niet. Het geslacht staat bij de eerste vermelding voluit en wordt pas daarna afgekort. Het controleprogramma van de gids toetst die regels bij elke oplevering.

De gids volgt de indeling en de naamgeving van AviList. Auteur, jaartal, de oorspronkelijke naam en de typelocatie komen uit de uitgebreide uitgave daarvan. De betekenis van de namen komt grotendeels uit de soortteksten van de Engelstalige Wikipedia, en dan vooral uit de passages die Jobling aanhalen.

• AviList Core Team (2025), AviList: The Global Avian Checklist, versie 2025b, uitgebreide uitgave. — Jobling, J.A., The Helm Dictionary of Scientific Bird Names, aangehaald via de soortteksten van Wikipedia. — Dauncey, E.A. e.a. (2016), Common mistakes when using plant names and how to avoid them. Eur J Integr Med 8(5), 597–601.

Indeling en volgorde

De volgorde en indeling van ordes, families, geslachten en soorten volgen AviList. Boven het niveau van de orde staan clades: die volgen de familiegenomen-stamboom van het B10K-project en dragen namen uit de PhyloCode.

• AviList v2025b
• Stiller et al. 2024, Nature 629, 851–860 (B10K)

Teksten

De teksten op deze site zijn geschreven voor deze gids, in alle drie de talen gelijkwaardig. Feitelijke gegevens over maten, verspreiding en status zijn terug te voeren op de bronnen hierboven.

Lettertype

De lopende tekst staat in IBM Plex Sans, de kopjes in Cormorant Garamond en de kleine labels in IBM Plex Mono — de letters van vorstman.com. Alleen de titel van elke bladzijde staat in Antonio. Alle vier zijn vrij beschikbaar onder de SIL Open Font License.