Eendachtigen | Anseriformes

Waterfowl | Anseriformes | Waterfowl

Watervogels waarvan de hele bouw bij de eenden, ganzen en zwanen (Anatidae) op het water is afgestemd: een romp met veel drijfvermogen, korte poten die ver naar achteren zijn ingeplant en drie door zwemvliezen verbonden voortenen, wat het lopen op het land wiegend maakt. De snavel is afgeplat en draagt langs de randen rijen hoornen lamellen; de weke snavelhuid zit vol tastlichaampjes, zodat voedsel ook in troebel water en in modder op de tast wordt gevonden en met de gekartelde tong wordt gezeefd of afgesneden. Onder de dekveren ligt een dikke donslaag, en het hele kleed wordt met vet uit een grote stuitklier waterafstotend gehouden. De slagpennen worden niet één voor één maar alle tegelijk geruid, zodat er jaarlijks enkele weken zijn waarin de vogels niet kunnen vliegen en zich op open, veilig water terugtrekken. De jongen zijn nestvlieders met open ogen en een donskleed die vanaf de eerste dag zelf voedsel opnemen; het mannetje bezit, uitzonderlijk onder vogels, een uitstulpbaar paringsorgaan. De hoenderkoeten (Anhimidae) van de moerassen en rivieroevers in het laagland ten oosten van de Andes wijken sterk af: ze hebben een korte, kippenachtige snavel zonder lamellen, nauwelijks zwemvliezen, twee scherpe sporen aan elke vleugel en geen paringsorgaan.

Families in deze orde

Hoenderkoeten | Anhimidae3 soortenIn deze gids komen drie soorten in twee geslachten voor, alle drie in de laaglanden aan de voet van de Andes: de hoornhoenderkoet in moerassen, oxbowmeren en rivieroevers van het Amazonegebied, de witwanghoenderkoet in de natte laagvlakten van Noord-Colombia en de kuifhoenderkoet in de overstroomde savannes van oostelijk Bolivia. Hoenderkoeten zijn verwant aan eenden en ganzen, maar lijken met hun kleine, hoenderachtige snavel, dikke lijf en lange, nauwelijks gezwemvliesde tenen eerder op een reusachtige kip. Aan de voorrand van elke vleugel zitten twee scherpe sporen, die bij gevechten om territorium worden gebruikt. Onder de huid ligt een laag luchtzakjes, zodat het lichaam bij aanraking knispert. De hoornhoenderkoet draagt bovendien een lang, dun, hoornachtig uitsteeksel op het voorhoofd. Ze grazen waterplanten en bladeren, lopen over drijvende vegetatie en zweven ondanks hun gewicht soms hoog op thermiek. De stem is een luid, trompetterend geroep dat paren in duet laten horen en dat kilometers ver draagt. Het nest is een hoop plantenmateriaal in of aan het water, en de jongen verlaten het kort na het uitkomen.
Eenden, ganzen en zwanen | Anatidae39 soortenIn deze gids telt de familie 39 soorten in twintig geslachten. De lengte van de hals bepaalt hoe een soort aan voedsel komt: grazend op korte oevervegetatie, zevend aan het wateroppervlak, grondelend met de staart omhoog of duikend tot op de bodem — op één Andesmeer of kustlagune staan die manieren vaak naast elkaar. Naast de eigenlijke eenden horen gansachtige vormen met lange poten en een rechtopgaande houding erbij, zoals de Andesgans die in de moerassige graslanden van de puna graast en de Orinocogans van de rivieroevers in het laagland aan de voet van de Andes, verder fluiteenden die vooral in de schemer en 's nachts actief zijn en hun naam ontlenen aan de heldere vluchtroep, en stekelstaarten die laag in het water liggen en met opgerichte staart baltsen. Eigen aan de Andes is de bergbeekeend, die in snelstromende bergrivieren tegen de stroom in zwemt en tussen de stenen in de stroomversnellingen naar insectenlarven duikt. Anders dan bij de eenden van de noordelijke gematigde zone verschillen man en vrouw bij veel inheemse soorten weinig of niet en ontbreekt een eclipskleed; het onderscheid zit dan in snavel- en oogkleur, in de omvang van een knobbel en in de tekening van de vleugelspiegel. Gebroed wordt in een met eigen borstdons bekleed kuiltje tussen de oevervegetatie, in een boomholte of in een rotsspleet; bij de meeste soorten broedt het vrouwtje alleen en leidt zij de donsjongen, bij de fluiteenden delen beide ouders het broeden. De jongen nemen vanaf de eerste dag zelf voedsel op.