Steltloperachtigen | Charadriiformes

Families in deze orde

• Grielen | Burhinidae3 soortenGrote gele ogen en een korte, stevige snavel met een verdikte punt: het zijn vogels van de schemering en de nacht, die overdag roerloos op de grond blijven en door hun zandbruine, gestreepte kleed nauwelijks van de bodem zijn te onderscheiden. De poten zijn lang, met een opvallend verdikt gewricht halverwege waaraan de groep zijn naam dankt, en dragen drie korte, dikke tenen zonder achterteen. Ze leven op droog, stenig of zanderig open terrein, vaak ver van water, en pakken lopend kevers, wormen, hagedissen en muizen. Het nest is een kuiltje met twee eieren; bij het invallen van de avond klinkt een ver dragende, klagende roep.
• Kluten | Recurvirostridae3 soortenBuitengewoon lange poten en een dunne, buigzame snavel, recht of naar boven gebogen: waadvogels die tot aan de buik in ondiep, vaak zilt water lopen. Tussen de voortenen zit zwemvlies, zodat ze ook zwemmend kunnen foerageren; de ene bouw pikt prooien een voor een van het oppervlak, de andere maait met de half geopende snavel zijwaarts door het water en voelt wat er tussen de snavelhelften komt. Het verenkleed is bij alle soorten een scherp patroon van zwart en wit, dat tussen zomer en winter nauwelijks verandert. Ze broeden in losse kolonies op kale grond vlak bij het water, leggen drie tot vier eieren in een kuiltje en verjagen indringers luid roepend en in duikvluchten.
• Scholeksters | Haematopodidae2 soortenEen lange, zware, zijdelings afgeplatte snavel in oranjerood is het gereedschap van deze familie: hij wordt als een beitel tussen de kleppen van een schelpdier gedreven of als een hamer op de schelp gebruikt, en slijt in dat werk zo snel dat hij voortdurend aangroeit. Daarbij horen korte, stevige poten met drie tenen, een gekleurde oogring en een verenkleed dat zwart-wit of geheel zwart is en bij beide geslachten gelijk. Anders dan bij vrijwel alle andere steltlopers zoeken de jongen hun eten niet zelf: het openen van schelpen vraagt zo veel oefening dat de ouders ze maandenlang blijven voeren. Het legsel bestaat uit twee of drie eieren in een kuiltje, en de vogels laten zich horen in luidruchtige, doordringende fluitconcerten, waarbij groepjes met ingetrokken hals en de snavel omlaag rondlopen.
• Plevieren | Charadriidae16 soortenIn deze gids komen achttien soorten in acht geslachten voor. Gedrongen vogels met een grote kop, korte hals en een korte snavel die naar de punt toe verdikt is, bedoeld om prooi van het oppervlak te pikken en niet om in de bodem te steken. Ze foerageren met een kenmerkend patroon van rennen, stilstaan en pikken, ook in het donker, en sommige soorten trillen met één voet op de natte bodem om prooi naar boven te laten komen. Zwarte banden over borst en kop breken het silhouet op kale grond. Het legsel bestaat meestal uit drie of vier peervormige eieren in een kuiltje op kaal zand, grind of kortgegraasd grasland; bij gevaar lokken de ouders een indringer weg met een gespeelde vleugelbreuk. Een deel van de soorten is hier standvogel: de Andeskievit op natte graslanden en moerassen van páramo en puna, de Diadeemplevier in hoge Andesvenen, de plevieren van de zandstranden en zoutvlakten langs de Pacifische kust, de Cayennekievit op zandbanken langs de rivieren van het Amazonelaagland, en de Chileense kievit, die een scherpe spoor op de vleugelboeg draagt en luidruchtig uitvalt naar wie het nest nadert. Andere zijn trekvogels uit het hoge noorden die hier overwinteren of doortrekken, met lange, spitse vleugels voor de vlucht vanaf de toendra.
• Kwartelsnippen | Thinocoridae3 soortenIn deze gids komen drie van de vier soorten van de familie voor, in twee geslachten: de Andeskwartelsnip op rotsige hellingen en in mosmoerassen hoog in de Andes, vaak vlak onder de sneeuwgrens, de punakwartelsnip in de grasvlakten en veenmoerassen van de puna, en de Patagonische kwartelsnip, die behalve op de hoogvlakte ook in de kustwoestijn van Peru en het droge zuidwesten van Ecuador leeft. Kwartelsnippen zijn steltloperverwanten die er met hun gedrongen lijf, korte poten en korte, kegelvormige snavel uitzien als een patrijs of kwartel. Anders dan vrijwel alle andere steltlopers zijn ze plantenetend: ze eten knoppen, bladeren en zaden en halen een groot deel van hun vocht uit dat voedsel. De neusgaten worden afgedekt door een hoornachtig klepje. Het verenkleed is een fijn geschubd patroon van bruin, grijs en zwart dat op de grond nauwelijks opvalt; ze drukken zich bij gevaar en vliegen pas op het laatste moment op, met een snelle, zigzaggende vlucht en een schurend roepje. Het nest is een kuiltje in de grond met meestal vier eieren, die de vogel bij het verlaten van het nest met aarde kan toedekken.
• Jacana's | Jacanidae2 soortenKleine familie van acht soorten in tropische zoetwatermoerassen wereldwijd. In dit gebied is de leljacana (Jacana jacana) wijdverbreid in laaglandmoerassen: ten oosten van de Andes in de Amazone-aanloop, in het Caribische laagland van Colombia en aan de Pacifische kant in West-Ecuador en Noordwest-Peru; de noordelijke jacana (Jacana spinosa) van Midden-Amerika komt alleen als dwaalgast voor. Hun bekendste kenmerk zijn de extreem lange tenen en nagels. Daardoor verdelen ze hun gewicht over een groot oppervlak en kunnen ze lopen over waterlelies, waterhyacint en ander drijvend groen. Beide soorten hebben een vlezig voorhoofdsschild, rood met lellen bij de leljacana en geel bij de noordelijke jacana, een scherpe spoor aan de vleugelboeg en geelgroene slagpennen die pas in de vlucht opvallen. De vlucht is kort en fladderend, met bungelende poten. Ze eten insecten, slakken en andere ongewervelden die ze van bladeren pikken of onder omgeslagen bladranden vandaan halen. De geslachtsrollen zijn omgedraaid. Het vrouwtje is duidelijk groter dan het mannetje, verdedigt een territorium waarin meerdere mannetjes leven, en legt voor elk van hen een legsel. Het mannetje broedt de vier glanzende, zwart bekraste eieren op een drijvend nestje alleen uit en zorgt ook alleen voor de kuikens, die hij bij gevaar onder zijn vleugels neemt. De roepen zijn raspend, krakend en snaterend. De naaste verwanten zijn de goudsnippen.
• Strandlopers en snippen | Scolopacidae42 soortenDe snavel is niet alleen lang en gevoelig, maar ook beweeglijk: van de bovensnavel kan alleen de punt worden opgelicht, zodat de vogel een worm diep in de modder kan grijpen zonder zijn snavel over de hele lengte te openen. Lengte en kromming verschillen sterk per soort, waardoor vogels die naast elkaar op hetzelfde wad foerageren elk een andere diepte en een ander prooidier bereiken. In deze gids komen 42 soorten in tien geslachten voor; de meeste zijn trekvogels uit Noord-Amerika die langs de kust van de Stille Oceaan, aan rivieroevers en bij de meren van de hoge Andes overwinteren, terwijl de snippen (Gallinago) hier ook broeden in moerassige delen van páramo en puna. Het verenkleed is grijsbruin en fijn getekend en verandert twee keer per jaar ingrijpend: een opvallend broedkleed en een onopvallend winterkleed. Vier peervormige eieren in een kuiltje, jongen die vanaf de eerste dag hun eigen kost zoeken, en buiten de broedtijd grote zwermen die gelijktijdig draaien boven de getijdenplaten.
• Jagers | Stercorariidae5 soortenMeeuwachtig van vorm, maar met een zwaardere borst, een sterk gehaakte snavel die uit afzonderlijke hoornplaten bestaat met een washuid over de basis, en scherpe, gekromde nagels aan de zwempoten; vrouwtjes zijn groter dan mannetjes. Het verenkleed is bruin of grijsbruin, bij verschillende soorten met een lichte en een donkere kleurvorm naast elkaar, en aan de basis van de handpennen zit een witte vlek die in de vlucht oplicht. Ze leven grotendeels van wat andere zeevogels vangen: in lange achtervolgingsvluchten dwingen ze meeuwen en sterns hun prooi los te laten, en daarnaast eten ze eieren, jongen en aas. De vijf soorten van deze gids broeden elders, drie op de arctische toendra en twee aan de kusten van zuidelijk Zuid-Amerika en Antarctica, waar ze twee eieren in een kuiltje leggen en dat met stootduiken verdedigen; hier zijn het bezoekers van de visrijke wateren van de Humboldtstroom voor de westkust.
• Meeuwen, sterns en schaarbekken | Laridae42 soortenDoor zwemvliezen verbonden voortenen en een kleine, hoog geplaatste achterteen: deze vogels kunnen op het water rusten, en dankzij zoutklieren boven de ogen ook zeewater drinken. In deze gids komen 43 soorten in zeventien geslachten voor, en daar zitten bijzondere soorten bij: de andesmeeuw broedt bij meren hoog in de Andes, de incastern leeft langs de koude Humboldtstroom, de lavameeuw komt alleen op de Galápagos voor en de zwaluwstaartmeeuw van de Galápagos jaagt als enige meeuw 's nachts op zee, terwijl schaarbek, grootsnavelstern en amazonestern langs de grote rivieren van het laagland vissen. Binnen de familie staan twee bouwvormen naast elkaar: zwaardere vogels met een stevige, aan de punt licht gehaakte snavel, die vrijwel alles eten wat ze te pakken krijgen, en slankere vogels met een dunne, spitse snavel die ze biddend omlaag gericht houden om zich daarna in het water te laten vallen. Ze broeden vrijwel altijd in kolonies op de grond, met één tot drie gevlekte eieren; de donzige jongen blijven bij het nest en worden door beide ouders gevoerd, anders dan de zelf foeragerende jongen van de steltlopers. De meeste soorten ruien twee keer per jaar en hebben in de winter een andere koptekening; bij de grootste soorten duurt het twee tot vier jaar voordat het volwassen kleed compleet is.
• Goudsnippen | Rostratulidae1 soortKleine familie van drie soorten moerasvogels met een lange, licht gebogen snavel, verwant aan de steltlopers. In dit gebied komt alleen de zuid-amerikaanse goudsnip (Nycticryphes semicollaris) voor, en dan als zeldzame gast in het oosten van Bolivia: het broedgebied ligt in Paraguay, het zuidoosten van Brazilië, Argentinië en Chili. De vogel leeft verborgen in dicht moerasgras en komt vooral in de schemering te voorschijn. Bij goudsnippen zijn de rollen omgekeerd: het vrouwtje is groter en feller getekend en zoekt een partner, het mannetje broedt en verzorgt de jongen.