Alle soorten › Zangvogels › Ovenvogels en muisspechten › Amazonische effen xenops
Amazonische effen xenops | Xenops genibarbis
Amazonian Plain Xenops | Picolezna liso amazónico | Bico-virado-da-amazônia
De amazonische effen xenops is een kleine bruine bosvogel met een opgewipte, wigvormige snavel en een zilverwitte wangstreep. Hij zoekt als een mees hangend en draaiend langs dunne takken en lianen en is een vast lid van gemengde groepen. De soort werd afgesplitst van de vroegere effen xenops Xenops minutus in ruime zin.
Geluid
De zang verschilt per gebied: in Colombia een snelle, kwetterende triller, in Peru een dalende reeks hoge, lispelende tonen en in Ecuador eerder een stijgende reeks. De roep is een korte, hoge toon, alleen of herhaald.
Voor deze soort is nog geen opname met een geschikte Creative Commons-licentie beschikbaar.
Herkenning
12 cm, klein, met een korte, wigvormige snavel met duidelijk opgewipte ondersnavel. De bovendelen zijn effen olijfbruin, de kruin soms met vage lichte streepjes; stuit en staart roodbruin, de staart met zwart in het midden. Een smalle geelbruine wenkbrauwstreep en een zilverwitte streep onder het oog over de wang. De onderdelen zijn olijfbruin, op de borst met vage lichte streepjes. In vlucht een kaneelkleurige band over de vleugel. De seksen zijn gelijk.
Verwarringssoorten
De gestreepte xenops Xenops rutilans en de streepstaartxenops Xenops tenuirostris zijn duidelijk gestreept op kop, rug en onderdelen. De roodstaartxenops Microxenops milleri is gestreept, heeft een rechte snavel en geen witte wangstreep. De wigsnavelmuisspecht Glyphorynchus spirurus heeft een vergelijkbare snavel, maar klimt langs stammen en steunt op zijn staart.
Leefgebied
Het binnenste en de randen van vochtig bos op terra firme en in várzea, halfbladverliezend bos en oud secundair bos, van het laagland tot ongeveer 1300–1400 m, in Colombia plaatselijk tot 2000 m. Zoekt in de onder- en middenetage langs dunne takken, lianen en dode twijgen naar insecten en larven, die hij uit het hout pikt. Het nest ligt in een holte in dood hout, vaak zelf uitgehakt.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: ten oosten van de Andes, in het Amazone- en Orinocolaagland. Ecuador: in het oostelijke laagland en de voetheuvels. Peru: in het Amazonelaagland en de voetheuvels. Bolivia: in het laagland en de voetheuvels van het noorden en oosten. Ontbreekt op de Galápagos. Effen xenopsen ten westen van de Andes, in het noorden van Colombia en het westen van Ecuador, worden tegenwoordig vaak als aparte soort gezien, de noordelijke effen xenops Xenops mexicanus. Buiten het gidsgebied in Venezuela, de Guyana's en het Braziliaanse Amazonegebied.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Volg in het bos gemengde groepen in de middenetage; de xenops hangt vaak ondersteboven aan dunne takjes en tikt in dood hout. De witte wangstreep is bij goed zicht het eerste kenmerk.
Staat van instandhouding
Niet geëvalueerd als afzonderlijke soort. De effen xenops in ruime zin geldt als niet bedreigd; de soort heeft een zeer groot verspreidingsgebied en verdraagt secundair bos.
Wetenschappelijke naam
Xenops genibarbis | Illiger, 1811
Illiger beschreef de soort in 1811 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Xenops voerde hij in datzelfde werk in. De geslachtsnaam komt van Grieks xenos, 'vreemd, ongewoon', en ōps, 'gezicht'. De oorspronkelijke beschrijving legt de nadruk op de snavel, met een rechte bovenrand en een opgewipte onderrand. De soortnaam komt van Latijn gena, 'wang', en barba, 'baard', naar de lichte baardstreep. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Cametá, Pará, Brazilië.