Alle soorten › Steltloperachtigen › Strandlopers en snippen › Grauwe franjepoot
Grauwe franjepoot | Phalaropus lobatus
Red-necked Phalarope | Falaropo picofino | Falaropo-de-bico-fino
De grauwe franjepoot is de kleinste franjepoot en overwintert voor een groot deel op zee in het oostelijke deel van de tropische Grote Oceaan. Voor de kust van Ecuador en Peru en rond de Galápagos foerageren dan dichte groepen op het water, soms duizenden bij elkaar. Hij draait snel rondjes op het water en pikt met een naaldfijne snavel kleine dieren van het oppervlak.
Geluid
Meestal stil in het gidsgebied. In groepen een kort, scherp twik of kit, vooral bij het opvliegen.
Opname: Stanislas Wroza — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
18–19 cm, een kleine, slanke franjepoot met een dunne, naaldfijne zwarte snavel. In winterkleed donkergrijs van boven met lichte, witte langsstrepen op rug en schouders, wit van onder, met een witte kop, een zwarte vlek achter het oog en een donkere achterkruin. In de vlucht een smalle witte vleugelstreep en een donker midden van de stuit. In broedkleed, soms in april al deels te zien, is het vrouwtje donker leigrijs met een witte keel en een roodbruine halszijde en voorhals, met geelbruine strepen op de rug; het mannetje is doffer. Jonge vogels zijn donker van boven met geelbruine strepen.
Verwarringssoorten
De rosse franjepoot Phalaropus fulicarius is groter en gedrongener, met een dikkere snavel, effen lichtgrijze bovendelen zonder strepen en een bredere vleugelstreep. De grote franjepoot Phalaropus tricolor is groter, met een langere snavel, lichtgrijze bovendelen, geen vleugelstreep en een witte stuit, en leeft vooral op meren in het binnenland. De drieteenstrandloper Calidris alba heeft een dikkere snavel, lichtere bovendelen en zwemt niet.
Leefgebied
Open zee en kustwateren, vooral langs stroomnaden en waar koud en warm water elkaar ontmoeten, ook in baaien en monden van rivieren; op doortrek op kustlagunes, zoutpannen en waterzuiveringsvijvers en zelden op meren in de Andes. Zwemt en draait rondjes op het water en pikt roeipootkreeftjes, insectenlarven en andere kleine dieren van het oppervlak. Broedt niet in het gidsgebied.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Ecuador en Peru een talrijke wintergast op zee en doortrekker langs de kust, met grote aantallen rond de Galápagos en voor de kust van Ecuador. In Colombia voor de Pacifische kust schaarser. In Bolivia en op de meren van de Andes een zeldzame doortrekker. Broedt op de arctische en subarctische toendra rond de Noordpool en overwintert op zee, onder meer in het oosten van de tropische Grote Oceaan, in de Arabische Zee en in de wateren van Indonesië.
- Jaarrond
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek tijdens bootreizen tussen de Galápagoseilanden of op pelagische tochten voor de kust van Ecuador en Peru, tussen september en april; groepen zitten op het water en vliegen bij nadering laag en snel weg.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. Op zee is de soort gevoelig voor olievervuiling en voor schommelingen in de voedselrijkdom tijdens El Niño; op enkele rustplaatsen in Noord-Amerika zijn de aantallen sterk afgenomen.
Wetenschappelijke naam
Phalaropus lobatus | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Tringa tobata; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Phalaropus werd in 1760 ingevoerd door Brisson. De geslachtsnaam combineert Grieks phalaris, 'meerkoet', met pous, 'voet'. Meerkoeten en franjepoten hebben allebei gelobde tenen. De soortnaam is Nieuwlatijn lobatus, 'gelobd', naar de gelobde tenen. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Hudsonbaai, Canada.