Alle soorten › Steltloperachtigen › Strandlopers en snippen › Rosse franjepoot
Rosse franjepoot | Phalaropus fulicarius
Red Phalarope | Falaropo picogrueso | Falaropo-de-bico-grosso
De rosse franjepoot brengt het grootste deel van het jaar op open zee door en komt alleen in de korte arctische zomer aan land om te broeden. Voor de kust van Peru en Chili, in het koude water van de Humboldtstroom, overwinteren grote aantallen, vaak in groepen langs stroomnaden en boven opwellend water. Zoals bij alle franjepoten is het vrouwtje het felst gekleurd en zorgt het mannetje voor eieren en jongen.
Geluid
Meestal stil in het gidsgebied. In groepen een hoog, scherp pik of kiet, vooral bij het opvliegen.
Opname: Uku Paal — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
20–22 cm, een gedrongen franjepoot met een vrij dikke, rechte snavel. In winterkleed, het kleed waarin hij hier vrijwel altijd te zien is, effen lichtgrijs van boven, wit van onder, met een witte kop, een zwarte vlek rond en achter het oog en een donkere achterkruin; de snavel is zwart, soms met een gelige basis. In de vlucht een brede witte vleugelstreep. In broedkleed, soms in april al deels te zien, zijn hals en onderdelen roodbruin, de wangen wit en de snavel geel met een zwarte punt; het vrouwtje is feller dan het mannetje. Jonge vogels hebben donkere, lichtgezoomde bovendelen en een geelbruine borst.
Verwarringssoorten
De grauwe franjepoot Phalaropus lobatus is kleiner en slanker, met een naaldfijne snavel, donkerder bovendelen met lichte langsstrepen en een kortere vleugelstreep; beide komen samen voor op zee. De grote franjepoot Phalaropus tricolor heeft een lange, dunne snavel, geen vleugelstreep en een witte stuit, en leeft op meren. De drieteenstrandloper Calidris alba lijkt in winterkleed op een rosse franjepoot, maar loopt over het strand en zwemt niet.
Leefgebied
Open zee, vooral boven het koude, voedselrijke water van de Humboldtstroom en langs fronten en opwellingsgebieden, meestal ver uit de kust. Zwemt en draait rondjes op het water en pikt roeipootkreeftjes, visseneitjes en andere kleine dieren van het oppervlak. Na stormen soms in baaien, kustlagunes en zelden op meren in het binnenland. Broedt niet in het gidsgebied.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Peru een talrijke wintergast op zee voor de hele kust, vooral boven de Humboldtstroom. In Ecuador en Colombia voor de Pacifische kust schaarser en vooral op doortrek; zelden op zee bij de Galápagos. In Bolivia en op de meren van de Andes alleen als uitzonderlijke dwaalgast. Broedt op de arctische toendra rond de Noordpool en overwintert op open zee, vooral in de koude stromingen voor West-Afrika en het westen van Zuid-Amerika.
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Ga mee met een pelagische tocht vanaf de kust van Peru, bijvoorbeeld vanuit Lima, tussen november en maart; groepen zitten op het water langs stroomnaden en vliegen laag weg als de boot nadert.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. Op zee is de soort gevoelig voor olievervuiling en voor veranderingen in de voedselrijkdom tijdens El Niño.
Wetenschappelijke naam
Phalaropus fulicarius | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Tringa fulicaria; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Phalaropus werd in 1760 ingevoerd door Brisson. De geslachtsnaam combineert Grieks phalaris, 'meerkoet', met pous, 'voet'. Meerkoeten en franjepoten hebben allebei gelobde tenen. De soortnaam komt van Latijn fulica, 'meerkoet', naar de gelobde tenen. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Hudsonbaai, Canada.