Alle soorten › Steltloperachtigen › Strandlopers en snippen › Grote franjepoot
Grote franjepoot | Phalaropus tricolor
Wilson's Phalarope | Falaropo tricolor | Pisa-n'água
De grote franjepoot is de franjepoot van het binnenland: hij broedt op de prairiemeren van Noord-Amerika en overwintert vooral op de zoutmeren van het altiplano. Daar draaien grote groepen rondjes op het water om kleine kreeftjes en insecten naar boven te halen. Anders dan bij de meeste vogels is het vrouwtje het felst gekleurd en broedt het mannetje de eieren uit.
Geluid
Meestal stil in het gidsgebied. In groepen een zacht, nasaal wurk of wek.
Opname: Paul Marvin — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
22–24 cm, een slanke franjepoot met een kleine kop, een lange, naaldfijne zwarte snavel en vrij lange poten; hij loopt ook veel op de oever. In winterkleed, waarin hij hier meestal te zien is, lichtgrijs van boven en wit van onder, met een witte stuit, een vage grijze oogstreep en gele poten, zonder vleugelstreep. In broedkleed heeft het vrouwtje een zwarte streep die van het oog langs de halszijde naar de rug loopt en in kastanjebruin overgaat, een grijze kruin en een geelbruine keel; het mannetje is doffer. Jonge vogels hebben bruine, licht gezoomde bovendelen.
Verwarringssoorten
De grauwe franjepoot Phalaropus lobatus is kleiner, met een kortere snavel, een donkere vlek achter het oog, een duidelijke witte vleugelstreep en donkere bovendelen met lichte strepen, en leeft vooral op zee. De rosse franjepoot Phalaropus fulicarius heeft een dikkere snavel, een donkere oogvlek en een witte vleugelstreep en blijft op open zee. De kleine geelpootruiter Tringa flavipes heeft langere, felgele poten, een donkerder, gevlekte rug en zwemt niet.
Leefgebied
Zoute en brakke meren en lagunes van het altiplano en de puna, tot ruim 4500 m, ook ondiepe kustlagunes, zoutpannen en waterzuiveringsvijvers op doortrek. Zwemt en draait rondjes op het water of loopt door ondiep water en pikt pekelkreeftjes, muggenlarven en andere kleine ongewervelden. Broedt niet in het gidsgebied.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia en Ecuador een schaarse doortrekker, vooral aan de kust en op meren in de Andes. In Peru doortrekker langs de kust en wintergast op de meren van de puna in het zuiden. In Bolivia een talrijke wintergast op de zoutmeren van het zuidwestelijke altiplano. Op de Galápagos een zeldzame gast. Broedt in het binnenland van West-Noord-Amerika en overwintert vooral op de zoutmeren van de Andes van Bolivia, Chili en Argentinië en op lagunes in de pampa's.
- Jaarrond
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek van oktober tot maart op de zoutmeren van het altiplano, waar grote groepen tussen de flamingo's foerageren; aan de kust van Peru vooral in augustus–oktober en maart–april op lagunes en zoutpannen.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De soort is kwetsbaar door haar afhankelijkheid van een klein aantal zoutmeren als rust- en overwinteringsgebied, waar waterwinning en mijnbouw het waterpeil kunnen verlagen.
Wetenschappelijke naam
Phalaropus tricolor | (Vieillot, 1819)
Vieillot beschreef de soort in 1819 als Steganopus tricolor; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Phalaropus werd in 1760 ingevoerd door Brisson. De geslachtsnaam combineert Grieks phalaris, 'meerkoet', met pous, 'voet'. Meerkoeten en franjepoten hebben allebei gelobde tenen. De soortnaam is Latijn tricolor, 'driekleurig', naar het grijs, zwart en kastanjebruin van het broedkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Paraguay.