Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Hanenstaarttiran
Hanenstaarttiran | Alectrurus tricolor
Cock-tailed Tyrant | Yetapá chico | Galito
De hanenstaarttiran is een kleine tiran van natte graslanden en open savannen in het zuidoosten van het Amazonebekken en het cerrado. Het mannetje heeft een staart met twee brede, rechtopstaande middenpennen, waardoor hij vaag doet denken aan de staart van een haan. In het gidsgebied komt hij alleen voor in het oosten van Bolivia. De soort is op veel plaatsen achteruitgegaan doordat zijn grasland verdwijnt.
Geluid
Meestal stil. Tijdens de baltsvlucht laat het mannetje zachte, tikkende geluiden en een geruis van de vleugels horen.
Opname: Jacob Wijpkema — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
12–18 cm; het mannetje inclusief de verlengde staart, het vrouwtje rond 12 cm. Het mannetje is zwart en wit: kruin, bovendelen en vleugels zwart, met een witte vlek op de schouder, en een witte onderzijde met een zwarte vlek aan weerszijden van de borst. De snavel is opvallend licht, roze- tot geelachtig. De staart heeft twee brede middenpennen die rechtop worden gedragen. Het vrouwtje is van boven bruin met lichtere randen aan de veren, van onderen witachtig met bruine borstzijden, en heeft een gewone, korte staart. Jonge vogels lijken op het vrouwtje.
Verwarringssoorten
De lintstaarttiran Gubernetes yetapa is veel groter, grijs met een roodbruine keelband en een zeer lange, diep gevorkte staart. De briltiran Hymenops perspicillatus heeft bij het mannetje een geheel zwart verenkleed met witte handpennen en een gele huidring rond het oog; het vrouwtje is gestreept met roodbruine vleugels. De puntstaarttiran Culicivora caudacuta is kleiner, gestreept op de rug, met een dunne, puntige staart, en leeft in hetzelfde grasland. Vrouwtjes zijn te verwarren met vrouwtjes van zaadkrakers, maar hebben een dunne tirannensnavel.
Leefgebied
Hoog, vochtig tot seizoensgebonden overstroomd grasland, savanne met verspreide struiken en grasrijke moeraszomen in het laagland, tot ongeveer 1000 m. Zit laag op grasstengels of lage struiken en vangt insecten in korte vluchten of van de grond. Het mannetje vliegt bij de balts steil op en zweeft met opgezette staart terug. Het nest is een open kom laag in het gras.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In het gidsgebied alleen in het oosten van Bolivia, in de savannen van Beni en Santa Cruz. Ontbreekt in Colombia, Ecuador, Peru en op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in het midden en zuiden van Brazilië en in Paraguay; in het noordoosten van Argentinië bijna of geheel verdwenen.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek in het natte seizoen in hoog grasland in Beni en het oosten van Santa Cruz naar een mannetje dat op een grashalm zit of korte baltsvluchten maakt boven het gras.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar. Het open grasland waarvan de soort afhankelijk is wordt omgezet in akkerland en plantages, intensief begraasd en vaak afgebrand.
Wetenschappelijke naam
Alectrurus tricolor | (Vieillot, 1816)
Vieillot beschreef de soort in 1816 als Gallita tricolor; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Alectrurus werd in 1816 ingevoerd door Vieillot. De geslachtsnaam komt van Grieks alektōr, 'haan', en oura, 'staart', naar de opvallende staart van het mannetje. De soortnaam komt van Latijn tricolor, 'driekleurig'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Paraguay.