Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Veetiran
Veetiran | Machetornis rixosa
Cattle Tyrant | Picabuey | Suiriri-cavaleiro
De veetiran is een tiran die vooral op de grond leeft: hij loopt en rent met lange poten door kort gras en rijdt vaak mee op de rug van runderen, paarden en capibara's. Van daaruit vangt hij de insecten die de dieren opjagen. In het gidsgebied komt hij voor in twee gescheiden gebieden: het noorden van Colombia en het laagland van Bolivia.
Geluid
Hoge, dunne, piepende tonen en gekwetter, zoals tsie-tsie-tsie, vaak in duet; in de schemering een herhaalde, sissende zang.
Opname: Fabrício Grigolin — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
18–20 cm, met lange, zwarte poten, een rechte zwarte snavel en een rechtop houding. De bovendelen zijn grijsbruin tot olijfbruin, de kop grijzer met een donkere streep door het oog. Keel en onderdelen zijn geel, bij de noordelijke vorm met een gelere keel. De staart is bruin met lichtere toppen. Een rode kruinvlek is meestal verborgen. De seksen zijn gelijk.
Verwarringssoorten
De tropische koningstiran Tyrannus melancholicus heeft een gelijk geel-grijs kleed, maar zit hoog op draden en takken, heeft een gevorkte staart en een grijze borst, en loopt niet over de grond. De grote kiskadie Pitangus sulphuratus heeft een zwart-wit gestreepte kop en een zwaardere snavel. De geelbrauwtiran Satrapa icterophrys is kleiner, met een gele wenkbrauwstreep, en zit in struiken.
Leefgebied
Open weiland met vee, savanne, natte graslanden, oevers, parken en gazons in dorpen, in het laagland tot ongeveer 1000 m, in de Andesdalen van Colombia plaatselijk hoger. Rent achter insecten aan over de grond of vangt ze in een korte vlucht vanaf een koe of hek. Nestelt in boomholten, nisjes in gebouwen of oude nesten van ovenvogels.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: in het Caribisch laagland, de vallei van de Magdalena en de Cauca, en de llanos ten oosten van de Andes. Bolivia: in het laagland van het noorden, midden en oosten (Beni, Santa Cruz). In Peru en Ecuador alleen schaarse, recente meldingen in het laagland ten oosten van de Andes, mogelijk als gevolg van uitbreiding met ontbossing en veeteelt. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in Venezuela, en van Brazilië tot Paraguay, Uruguay en Noord-Argentinië.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Kijk in weilanden met vee of capibara's naar een gele tiran die op de grond rent of op de rug van een dier zit.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. De soort profiteert van het openen van bos voor veeteelt en breidt zich plaatselijk uit.
Wetenschappelijke naam
Machetornis rixosa | (Vieillot, 1819)
Vieillot beschreef de soort in 1819 als Tyrannus rixosus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Machetornis werd in 1841 ingevoerd door Gray. De geslachtsnaam komt van Grieks makhētēs, 'vechter', en ornis, 'vogel', naar het strijdlustige gedrag en de gewoonte nesten van andere soorten over te nemen. De soortnaam komt van Latijn rixosus, 'twistziek', naar het gedrag van de vogel. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Paraguay.