Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Piraattiran
Piraattiran | Legatus leucophaius
Piratic Flycatcher | Papamoscas pirata | Bem-te-vi-pirata
De piraattiran bouwt zelf geen nest maar neemt het hangende of overdekte nest van andere vogels over, zoals oropendola's, cassiques en kiskadies. Een paar verjaagt de eigenaars door aanhoudend roepen en achtervolgen en gooit hun eieren weg. Hij roept hoog vanuit de boomtoppen aan de bosrand.
Geluid
Een hoge, klagende, vaak herhaalde pie-jie en een stijgende reeks pie-rie-rie-rie, vaak urenlang vanuit een hoge, kale tak.
Opname: Faustino Hollmann — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
15 cm. Een kleine, compacte tiran met een korte, brede, zwarte snavel. De bovendelen zijn egaal donker grijsbruin, zonder rood in vleugel of staart. De kop toont een brede donkere oogstreep, een witte wenkbrauwstreep, een witte wangstreep en een donkere baardstreep; de kruin heeft een verborgen gele vlek. De keel is wit, de borst vuilwit met vage, donkere streping, de buik lichtgeel. Seksen gelijk; jonge vogels hebben rossige randen aan vleugels en staart.
Verwarringssoorten
De bonte tiran Empidonomus varius is groter, met een langere snavel, scherpere streping op de borst en rossige randen aan stuit en staart. De gestreepte tiran Myiodynastes maculatus en de zwavelbuiktiran Myiodynastes luteiventris zijn veel groter, met een zware snavel en een rosse staart. De gekroonde leitiran Empidonomus aurantioatrocristatus is grijs, zonder streping op de borst.
Leefgebied
Bosranden, open plekken in vochtig bos, secundair bos, rivieroevers, várzea en halfopen terrein met hoge bomen, ook plantages en tuinen. Van het laagland tot ongeveer 1500 m. Eet vooral vruchten, met name besjes van maretak en andere bomen, en daarnaast insecten. Broedt in overgenomen nesten van andere soorten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: verspreid in het laagland en de voetheuvels ten westen en oosten van de Andes. Ecuador: in het westelijk laagland en in het oostelijk laagland en de voetheuvels. Peru: in het laagland en de voetheuvels ten oosten van de Andes. Bolivia: in het laagland van het noorden en oosten, vooral in de regentijd. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied van Mexico tot Argentinië; de noordelijkste en zuidelijkste vogels trekken buiten de broedtijd naar het Amazonegebied.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Luister aan bosranden en in de buurt van kolonies van oropendola's naar de hoge, klagende roep; de vogel zit dan meestal op een hoge, kale tak.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Wijdverbreid en profiteert van open plekken en bosranden.
Wetenschappelijke naam
Legatus leucophaius | (Vieillot, 1818)
Vieillot beschreef de soort in 1818 als Platyrhynchos leucophaius; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Legatus werd in 1859 ingevoerd door Sclater. De geslachtsnaam komt van Latijn legatus, 'gouverneur, afgevaardigde', van legare, 'aanstellen'; waarom Sclater die naam koos, is niet zeker. De soortnaam komt van Grieks leukos, 'wit', en phaios, 'donker, grijsbruin'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Cayenne, Frans-Guyana.