Alle soorten › Zangvogels › Zwaluwen › Purperzwaluw
Purperzwaluw | Progne subis
Purple Martin | Golondrina purpúrea | Andorinha-azul
De purperzwaluw is de grootste zwaluw van Noord-Amerika en trekt op weg naar en van de winterkwartieren in het Amazonegebied door het gidsgebied. Vooral langs de grote rivieren in het laagland trekken soms grote groepen door. In het gidsgebied is hij vooral een doortrekker; het eigenlijke overwinteringsgebied ligt grotendeels in Brazilië.
Geluid
Een rijk, gorgelend en kwetterend gekwetter; roep een laag, warm tsjew of tsjoer, vaak in de vlucht.
Opname: David A. Brinkman — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
18–20 cm, forse zwaluw met brede, spitse vleugels en een matig gevorkte staart. Het volwassen mannetje is geheel glanzend blauwzwart tot paarsblauw, ook op de onderdelen. Het vrouwtje is van boven matter blauwzwart, met een grijsachtig voorhoofd en een vage grijze halsband; keel en borst zijn grijsbruin geschubd en de buik is vuilwit met donkere schachtstreepjes. Jonge vogels lijken op het vrouwtje, maar zijn bruiner. Jonge mannetjes hebben al enkele donkerblauwe veren op de onderdelen.
Verwarringssoorten
De patagonische purperzwaluw Progne elegans lijkt sterk; het mannetje is ook geheel donker, maar heeft een dieper gevorkte staart, en het vrouwtje is van onder donkerder en egaler, zonder grijze halsband. De grijsborstpurperzwaluw Progne chalybea heeft bij beide seksen een grijsbruine keel en borst en een witte buik, zonder streepjes. De peruaanse purperzwaluw Progne murphyi is kleiner en leeft alleen langs de kust. De bruinborstzwaluw Progne tapera is van boven bruin en van onder wit met een bruine borstband.
Leefgebied
Laaglandrivieren, oevers, riviereilanden, bosranden en open terrein met verspreide bomen, ook boven dorpen en steden, vooral beneden 1000 m; doortrekkers worden soms hoger in de Andes gezien. Jaagt hoog in de lucht op vliegende insecten. Groepen overnachten in bomen langs rivieren of in steden. Broedt alleen in Noord-Amerika.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia, Ecuador en Peru vooral een doortrekker in het laagland ten oosten van de Andes, zelden ook ten westen ervan en in de Andes. In Bolivia doortrekker en plaatselijk wintergast in het laagland. Ontbreekt op de Galápagos, op een enkele dwaalgast na. Broedt in het zuiden van Canada, de Verenigde Staten en Mexico en overwintert vooral in het Amazonegebied van Brazilië.
- Jaarrond
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Let in augustus–oktober en februari–april op grote groepen zwaluwen boven de Amazonerivieren, vooral in de avond rond slaapplaatsen in bomen of in rivierstadjes. Het geheel donkere mannetje met zijn brede vleugels valt tussen kleinere zwaluwen op.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. In Noord-Amerika broedt de soort grotendeels in nestkasten; de stand is daar plaatselijk achteruitgegaan door concurrentie om nestplaatsen en slechte weersomstandigheden in de broedtijd.
Wetenschappelijke naam
Progne subis | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Hirundo subis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Progne werd in 1826 ingevoerd door Boie. De geslachtsnaam verwijst naar Procne (Grieks Proknē), een koningin uit de Griekse mythologie die in een zwaluw werd veranderd. Latijn subis is een vogel bij de Romeinse schrijver Nigidius Figulus die adelaarseieren zou breken; mogelijk gekozen om het agressieve gedrag van de soort tegenover roofvogels bij het nest. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Hudsonbaai, Canada.