Alle soorten › Zangvogels › Amerikaanse zangers › Zwartkopzanger
Zwartkopzanger | Setophaga striata
Blackpoll Warbler | Reinita estriada | Mariquita-de-perna-clara
De zwartkopzanger broedt in de taiga van Alaska en Canada en overwintert in het Amazonegebied, een van de langste trekroutes van alle zangers. In de herfst vliegen veel vogels vanaf de oostkust van Noord-Amerika in één ruk over de Atlantische Oceaan naar het noorden van Zuid-Amerika. In het gidsgebied is hij vooral wintergast in de boomkronen van het Amazonelaagland.
Geluid
De roep is een luid tsjip, in de vlucht een dun tsiet. De zang is een reeks zeer hoge, dunne tsit-tonen die eerst aanzwelt en dan weer wegebt; in het gidsgebied hoor je die vooral in maart en april, vlak voor vertrek.
Opname: Stanislas Wroza — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
13–14 cm, een vrij grote, langvleugelige zanger. In het winterkleed zijn de bovendelen olijfgroen met fijne donkere strepen, de kop geelgroen met een vage donkere oogstreep en een smalle lichte wenkbrauwstreep. Keel en borst zijn vaalgeel met vage, donkere streepjes aan de zijkanten; de buik en de onderstaartdekveren zijn wit. Twee witte vleugelstrepen en witte randen aan de tertials. De poten en vooral de voetzolen zijn licht geelachtig of oranjebruin. In maart en april heeft het mannetje een zwarte kap, witte wangen, een zwarte baardstreep en een grijze, zwart gestreepte rug; het vrouwtje is dan grijsgroen en gestreept.
Verwarringssoorten
De kastanjezanger Setophaga castanea lijkt in het winterkleed sterk, maar heeft een vrijwel ongestreepte borst, vaalgele tot okerkleurige onderstaartdekveren, vaak een zweem kastanjebruin op de flanken en donkere poten. Vrouwtjes van de sparrenzanger Setophaga fusca hebben een donkere wangvlek en lichte strepen op de rug. De bonte zanger Mniotilta varia lijkt op het zomermannetje, maar is overal zwart-wit gestreept, ook op de kruin, en klimt langs stammen en takken.
Leefgebied
In de winter in de boomkronen van vochtig laaglandbos, várzea, bosranden, rivieroevers en hoge bomen in halfopen terrein, vooral onder 1000 m; op doortrek ook in de Andes en in tuinen. Zoekt insecten in het gebladerte en eet in de winter ook vruchten; sluit zich aan bij gemengde groepen. Broedt niet in het gidsgebied; het nest ligt laag in jonge sparren in het noorden.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: doortrekker in het noorden en in de Andes, wintergast vooral in het oostelijk laagland (Orinoco- en Amazonegebied). Ecuador: wintergast in het oostelijk laagland, in het westen en de Andes vooral op doortrek. Peru: wintergast in het Amazonelaagland en de voetheuvels. Bolivia: wintergast in het noorden en het laagland van Beni en Pando. Buiten het gidsgebied broedt de soort van Alaska tot het oosten van Canada en het noordoosten van de Verenigde Staten en overwintert ze vooral in Venezuela en het Braziliaanse Amazonegebied.
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek tussen november en maart in gemengde groepen in de boomkronen langs rivieren en bosranden in het Amazonelaagland. In maart en april vallen de zingende mannetjes in zomerkleed op.
Staat van instandhouding
Gevoelig. De stand is de afgelopen decennia sterk afgenomen, vermoedelijk door verlies van leefgebied in het broed- en winterverblijf en door de risico's van de lange trek over zee.
Wetenschappelijke naam
Setophaga striata | (Forster, 1772)
Forster beschreef de soort in 1772 als Muscicapa striata; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Setophaga werd in 1827 ingevoerd door Swainson. De geslachtsnaam komt van Grieks sēs (genitief sētos), 'mot', en -phagos, '-etend', dus 'motteneter'. De soortnaam komt van Latijn striatus, 'gestreept', naar de gestreepte boven- en onderzijde. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Fort Severn, Ontario, Canada.