Alle soorten › Kolibries en gierzwaluwen › Gierzwaluwen › Zwarte gierzwaluw
Zwarte gierzwaluw | Cypseloides niger
American Black Swift | Vencejo negro
De zwarte gierzwaluw is een grote, geheel donkere gierzwaluw die in het Caribisch gebied broedt op kliffen in de bergen en langs de kust, vaak bij watervallen. De Caribische vogels behoren tot de nominaatvorm Cypseloides niger niger. Ze zijn vooral in het broedseizoen aanwezig; waar ze in de winter verblijven is niet goed bekend. Noord-Amerikaanse broedvogels overwinteren in het westen van Brazilië.
Geluid
Meestal stil. Bij de broedplaats en in groepen een zacht, scherp getsjilp of gekwetter, plik-plik-plik.
Opname: Richard E. Webster — CC BY-NC-SA 4.0 · ingekort tot de eerste 60 s, mono · xeno-canto
Herkenning
15–18 cm, groot en geheel zwartachtig, met lange, vrij brede, sikkelvormige vleugels en een vrij lange staart die bij het mannetje licht gevorkt en bij het vrouwtje recht of licht ingekeept is. Bij goed licht is een fijne witachtige bestuiving op het voorhoofd te zien. Onderdelen nauwelijks lichter dan de bovendelen. Jonge vogels hebben witte randjes aan de veren van de onderdelen. De vlucht is vaak zwevend en minder fladderend dan bij de kleinere gierzwaluwen.
Verwarringssoorten
De witkraaggierzwaluw Streptoprocne zonaris is veel groter en heeft een witte halsband. De Martiniquegierzwaluw Chaetura martinica en de kortstaartgierzwaluw Chaetura brachyura zijn veel kleiner, met een lichte stuit en een korte stekelstaart; de Antilliaanse palmgierzwaluw Tachornis phoenicobia is klein en heeft een witte stuit en buik. De schoorsteengierzwaluw Chaetura pelagica, een doortrekker, is kleiner, met een lichtere keel en een korte, stompe staart. De Caribische purperzwaluw Progne dominicensis heeft bredere vleugels, een gevorkte staart en een witte buik, behalve bij het donkere mannetje van de Cubaanse purperzwaluw Progne cryptoleuca, dat bredere, kortere vleugels heeft.
Leefgebied
Jaagt hoog boven bergbos, nevelwoud en valleien, maar ook boven laagland en kust, vooral bij bewolkt weer. Eet vliegende insecten. Broedt op kliffen in de bergen, in kloven, naast of achter watervallen en op zeekliffen; het nest is een kom van mos en plantenmateriaal met modder, op een vochtige, beschaduwde richel. Het legsel bestaat uit één ei.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatietypen van het Caribisch gebied.
Verspreiding en trek
Broedt plaatselijk op Jamaica, Hispaniola (Haïti en de Dominicaanse Republiek), Puerto Rico en de bergachtige eilanden van de Kleine Antillen, met name Guadeloupe, Dominica, Martinique, St. Lucia en St. Vincent. Op Cuba zeldzaam en plaatselijk. Op Trinidad en de overige eilanden zeldzaam of als dwaalgast. Buiten het gebied andere vormen van Zuidoost-Alaska tot Costa Rica.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Op Puerto Rico in de bergen van El Yunque en Maricao, op Dominica en de andere vulkanische eilanden van de Kleine Antillen boven de beboste bergkammen, vooral tussen april en augustus. Groepen jagen vaak laag bij naderende buien en worden dan het best herkend aan de grootte, het egaal zwarte kleed en de langere staart.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar (VU). De wereldwijde inschaling volgt vooral uit de achteruitgang van de Noord-Amerikaanse broedpopulatie. De Caribische vogels zijn weinig onderzocht; op Puerto Rico geldt de soort lokaal als kwetsbaar en zijn verstoring en aantasting van leefgebied rond de broedplaatsen de belangrijkste bedreigingen.
Wetenschappelijke naam
Cypseloides niger | (Gmelin, 1789)
Gmelin beschreef de soort in 1789 als Hirundo nigra; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Cypseloides werd in 1848 ingevoerd door Streubel. Cypseloides combineert Cypselus, een oude geslachtsnaam voor gierzwaluwen (Grieks kupselos), met het Griekse -oidēs 'lijkend op': 'gierzwaluwachtig'. niger is Latijn voor 'zwart', naar het egaal zwartachtige verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Hispaniola.