Alle soorten › Uilen › Echte uilen › Cactusuil
Plaats in de stamboom Vogels Aves › Vogels met een beweeglijk verhemelte Neognathae › Alle overige moderne vogels Neoaves › Landvogels Telluraves › Roofvogels, uilen, ijsvogels en spechten Afroaves › Havikachtigen en uilen Hieraves
Cactusuil | Micrathene whitneyi
Elf Owl | Tecolote enano
De cactusuil is een van de kleinste uilen ter wereld, met een gewicht van ongeveer veertig gram. Hij leeft in woestijnen, doornstruweel en droge bossen van het zuidwesten van de Verenigde Staten en Mexico en broedt in oude spechtenholen in zuilcactussen en bomen. In het noorden van het gidsgebied is hij een zomergast; in Baja California Sur en in Midden-Mexico komt hij het hele jaar voor. Hij is uitsluitend ’s nachts actief en leeft vooral van insecten en schorpioenen.
Geluid
De zang is een hoge, snelle reeks kwetterende tonen, tsjoe-tsjoe-tsjoe-tsjoe, die in het midden luider wordt en aan het keffen van een jonge hond doet denken. Daarnaast een hoog, fluitend piew. Vooral te horen in de eerste uren na zonsondergang, in het broedseizoen van maart tot juni.
Opname: Paul Marvin — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
12–14 cm, met een ronde kop zonder oorpluimen, gele ogen en een korte staart. De bovendelen zijn grijsbruin met kleine okerkleurige vlekken; boven de ogen lopen witte wenkbrauwen en over de schouder loopt een rij witte vlekken. De gezichtsschijf is roestbruin tot grijs. De onderdelen zijn grijswit met vage roestbruine strepen en vlekken. Mannetje en vrouwtje zijn gelijk.
Verwarringssoorten
De dwerguilen (Glaucidium), zoals de Braziliaanse dwerguil Glaucidium brasilianum, hebben een langere staart en twee donkere vlekken op het achterhoofd die als valse ogen werken, en zijn ook overdag actief. De Amerikaanse dwergooruil Psiloscops flammeolus is groter, heeft donkere ogen en kleine oorpluimen en leeft in naaldbos in de bergen. De westelijke schreeuwuil Megascops kennicottii is veel groter en heeft oorpluimen.
Leefgebied
Woestijn met zuilcactussen zoals saguaro en cardón, doornstruweel, droog loofbos en, in droge streken, oeverbos met platanen en eiken; in de bergen ook in eiken- en pijn-eikenbos. Broedt in verlaten spechtenholen in zuilcactussen, palen en bomen. Jaagt ’s nachts vanaf een zitpost of in de vlucht op motten, kevers, krekels, spinnen en schorpioenen, soms ook rond lampen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van Mexico en Midden-Amerika.
Verspreiding en trek
Zomergast in het noorden van Mexico: in Sonora, het noordoosten van Baja California, Chihuahua, Coahuila, Nuevo León en Tamaulipas; hier aanwezig van ongeveer maart tot september. Het hele jaar aanwezig in het zuiden van Baja California Sur en in Midden-Mexico, van Nayarit en Jalisco oostwaarts tot Puebla, Morelos en Oaxaca. Vogels uit het noorden overwinteren waarschijnlijk in het westen en midden van Mexico. Een aparte ondersoort van Isla Socorro in de Revillagigedo-eilanden is sinds de jaren dertig van de twintigste eeuw niet meer met zekerheid waargenomen. Buiten het gidsgebied broedend in Arizona, New Mexico, het zuidoosten van Californië en het zuiden van Texas.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. apr–sep)
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
In het voorjaar, van maart tot mei, is de zang na zonsondergang te horen in cactuswoestijn en doornstruweel in Sonora, bijvoorbeeld in de omgeving van Álamos, en in de cactusvlakten en heuvels van Baja California Sur. Overdag zit hij verborgen in een holte en is dan vrijwel nooit te zien; in de schemering verschijnt de kop soms in de opening van een nestholte in een zuilcactus.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. In de Verenigde Staten zijn de aantallen afgenomen door het verdwijnen van oeverbos en zuilcactussen; in Mexico is de soort plaatselijk nog algemeen. De ondersoort van Isla Socorro is vermoedelijk uitgestorven.
Wetenschappelijke naam
Micrathene whitneyi | (Cooper, 1861)
Cooper beschreef de soort in 1861 als Athene whitneyi; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Micrathene werd in 1866 ingevoerd door Coues. Micrathene is Grieks, van mikros 'klein' en Athene, het uilengeslacht genoemd naar de godin wier vogel de uil was: 'kleine uil'. whitneyi eert de Amerikaanse geoloog Josiah Dwight Whitney (1819–1896), leider van de geologische opname van Californië. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Fort Mojave, Arizona, VS.