Montezumakwartel | Cyrtonyx montezumae

Geluid

Het mannetje roept een dalend, bevend en zoemend gefluit dat langzaam wegsterft en moeilijk te lokaliseren is. Het vrouwtje laat een dalende reeks korte tonen horen. Groepsleden houden contact met zachte, korte piepjes.

Herkenning

20–23 cm; rond, met een zeer korte staart, een korte nek en lange, gebogen klauwen om te graven. Het mannetje heeft een zwart-wit gestreept gezicht met een zwarte keel, een ronde, naar achteren hangende bruine kuif, een donkere, kastanjebruine tot zwartachtige middenborst en buik, en leigrijze flanken met ronde witte vlekken. De bovendelen zijn bruin, met zwarte bandering en lichte lengtestrepen. Het vrouwtje is egaal zandbruin tot roze-bruin, fijn zwart gevlekt en gestreept, met een vage gezichtstekening en zonder felle kleuren. Vogels in het zuiden, in Guerrero en Oaxaca (de sallei-groep), hebben bij het mannetje kastanjebruinere flanken en worden soms als aparte soort beschouwd.

Verwarrings­soorten

Het mannetje is in het gidsgebied alleen te verwarren met de gevlekte bergkwartel Cyrtonyx ocellatus, die verder zuidoostelijk leeft, vanaf Chiapas, en kaneelkleurige in plaats van witte flankvlekken heeft. Het vrouwtje lijkt op afstand op een vrouwtje Virginiaanse boomkwartel Colinus virginianus of geschubde kwartel Callipepla squamata, maar is ronder, korter van staart en blijft eerder doodstil zitten.

Leefgebied

Open eikenbos, pijn-eikenbos en jeneverbes-grasland met een dichte, hoge grasondergroei op berghellingen, van ongeveer 1000 tot 3000 m, ook grasland met verspreide eiken. Graaft met de lange klauwen naar knollen en bollen, vooral van zeggen en klaverzuring, en eet daarnaast eikels, zaden en insecten. Verdwijnt waar overbegrazing de grasmat wegvreet.

Verspreiding en trek

In het gidsgebied in de bergen van Mexico, van Sonora en Chihuahua over de Sierra Madre Occidental en Oriental en het centrale hoogland, onder meer in Coahuila, Nuevo León, Durango, Zacatecas, Aguascalientes, Jalisco, Guanajuato, San Luis Potosí en Querétaro, zuidelijk tot Michoacán, Guerrero, Puebla, het westen van Veracruz en Oaxaca. In het noorden het best bekend; uit het zuiden zijn minder recente waarnemingen. Buiten het gidsgebied in het zuidoosten van Arizona, het zuidwesten van New Mexico en het westen van Texas.

• Jaarrond
• Zomergast (ca. apr–sep)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

In grasrijk eikenbos in de Sierra Madre Occidental, bijvoorbeeld langs de weg van Durango naar Mazatlán, vroeg in de ochtend of laat in de middag. Verse, kleine kuiltjes in de grond onder eiken verraden een foeragerende groep vaak eerder dan de vogels zelf.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd. Plaatselijk vrij algemeen maar onopvallend. Gevoelig voor overbegrazing en het afbranden van de grasondergroei, waardoor de soort uit delen van het areaal is verdwenen.

Wetenschappelijke naam

Cyrtonyx montezumae | (Vigors, 1830)

Vigors beschreef de soort in 1830 als Ortyx Montezumae; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Cyrtonyx werd in 1844 ingevoerd door Gould. Cyrtonyx is Grieks, van kurtos 'gebogen' en onux 'nagel, klauw', naar de lange, gebogen klauwen waarmee de vogel naar knollen graaft. montezumae verwijst naar Moctezuma II (Xocoyotzin, 1480–1520), heerser van het Azteekse rijk. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Mexico.