Wilde kalkoen | Meleagris gallopavo

Geluid

Het mannetje laat in het voorjaar een luid, rollend gekoller horen, gol-gol-gol-gol, dat ver draagt, vooral bij dageraad vanaf de slaapboom. Daarnaast zachte, tokkende en klokkende geluiden en een scherp pit bij onrust.

Herkenning

76–125 cm; het mannetje is veel groter en zwaarder dan het vrouwtje. Groot en zwaar, met een kale kop en hals, blauw en rood van kleur, een vlezig aanhangsel over de snavel en rode lellen aan de keel. Het verenkleed is donkerbruin met een koperen en bronzen glans; de slagpennen zijn wit en zwart gebandeerd. Het mannetje draagt een baard van haarachtige veren op de borst en sporen aan de poten, en zet in de balts de staart als een waaier op. Het vrouwtje is doffer en kleiner, met een meer bevederde kop. De vogels van de Sierra Madre Occidental (M. g. mexicana) hebben een witte top aan staart en bovenstaartdekveren, die in het noordoosten (M. g. intermedia) bleker okerbruin is.

Verwarrings­soorten

Tamme kalkoenen zijn vaak wit, bont of dof zwart en zwaarder gebouwd; donkere tamme vogels zijn in het veld soms moeilijk van wilde te onderscheiden, maar leven bij erven en dorpen. De pauwkalkoen Meleagris ocellata leeft alleen op het schiereiland Yucatán en heeft een blauwe kop met oranje wratjes en oogvlekken op de staart.

Leefgebied

Open eiken- en pijn-eikenbos in de bergen, met open plekken en graslandjes, oeverbos langs rivieren en beken, en in het noordoosten doornstruweel en mesquiteland met bosjes. Komt ook op weiland en akkers aan de bosrand. Zoekt in groepen op de grond naar eikels, zaden, vruchten en insecten en slaapt hoog in bomen. Het nest is een kuil op de grond tussen dichte begroeiing.

Verspreiding en trek

Het noorden van Mexico: de Sierra Madre Occidental in Sonora, Chihuahua, Durango, Sinaloa en Zacatecas tot in Jalisco en Aguascalientes (M. g. mexicana), en in het noordoosten Coahuila, Nuevo León, Tamaulipas en San Luis Potosí (M. g. intermedia). Waarnemingen verder zuidelijk, onder meer in Guanajuato, Hidalgo, Querétaro en Veracruz, gaan meestal over tamme of uitgezette vogels; de zuidelijke wilde vorm (M. g. gallopavo), de stamvorm van de tamme kalkoen, is in het wild vermoedelijk verdwenen. Buiten het gidsgebied in grote delen van de Verenigde Staten en het zuiden van Canada.

• Jaarrond
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

De beste kansen liggen in de pijn-eikenbossen van de Sierra Madre Occidental in Chihuahua en Durango, en op beheerde ranches in Coahuila en Nuevo León. In het voorjaar verraadt het gekoller van de mannetjes bij dageraad waar de vogels slapen.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd. In Mexico is de soort door jacht en ontbossing uit een groot deel van het oorspronkelijke gebied verdwenen. Op ranches met beheerde jacht en door het uitzetten van vogels is hij plaatselijk teruggekeerd.

Wetenschappelijke naam

Meleagris gallopavo | Linnaeus, 1758

Linnaeus beschreef de soort in 1758 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Meleagris voerde hij in datzelfde werk in. Meleagris is het Griekse woord voor 'parelhoen', door Linnaeus op de kalkoen overgedragen. gallopavo is Latijn, van gallus 'haan' en pavo 'pauw': 'haan-pauw'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Mexico.