Roerdomp | Botaurus stellaris

Geluid

Het mannetje laat in het voorjaar, vooral in de schemering, een diepe, kilometers ver hoorbare boemende roep horen, oe-hoemp, als blazen over een fles. In vlucht een hees, kraaiachtig kau of kreuw.

Herkenning

Gedrongen, met dikke hals en korte poten; geheel goudbruin met fijne zwarte vlekken, strepen en bandering. Zwarte kruin en een zwarte baardstreep langs de witachtige keel; de dolkvormige snavel en de poten zijn groengeel. Bij gevaar neemt hij de paalhouding aan, met de snavel recht omhoog, en wiegt mee met het riet. In vlucht uilachtig, met brede, afgeronde vleugels waarvan de slagpennen donkerder gebandeerd zijn dan de dekveren; de kop ingetrokken en de poten naar achteren.

Verwarrings­soorten

Jonge kwak (Nycticorax nycticorax) is kleiner en grijsbruiner, met witte druppelvlekken op de bovendelen en een oranje oog, en mist de zwarte kruin en baardstreep. Purperreiger (Ardea purpurea) in jeugdkleed is ook bruin, maar veel slanker, met een lange dunne hals en snavel. Het woudaapje (Botaurus minutus) is veel kleiner en heeft een lichte vleugelvlek.

Leefgebied

Uitgestrekte, overjarige rietvelden en lisdoddemoerassen met ondiep, liefst zoet water; buiten de broedtijd ook smalle rietkragen langs kanalen, visvijvers, waterzuiveringsvijvers en irrigatiesloten. Leeft verscholen en jaagt sluipend langs de rand van het riet op vis, kikkers en ongewervelden.

Verspreiding en trek

Als broedvogel zeldzaam en plaatselijk: enkele paren in de moerassen van Noordoost-Algerije (Lac Tonga en omgeving van El Kala), in Noord-Tunesië (Ichkeul) en mogelijk nog in Noord-Marokko, en in Zuid-Irak in de herstelde Mesopotamische moerassen. In Israël broedde hij vroeger in de Hula-vallei; nu is hij daar een vrij regelmatige wintergast in de visvijvers van de Hula- en Beit She'an-vallei. Verder van november tot maart schaars in de Maghreb, de Nijldelta en Libië, en zeldzaam tot schaars op trek en in de winter in Jordanië, Libanon, Syrië, Koeweit, Saoedi-Arabië, Qatar, de Emiraten en Oman. Daarbuiten broedt hij van West-Europa tot Japan, met een aparte populatie in zuidelijk Afrika; noordelijke vogels overwinteren in Zuid-Europa, Afrika en Zuid-Azië.

• Jaarrond
• Wintergast (ca. apr–sep)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

De visvijvers en rietvelden van de Hula-vallei (Agamon Hula) bieden 's winters de beste kans: zoek bij koud weer of laag water in het eerste en laatste licht langs de rietranden. In Tunesië is Ichkeul het aangewezen gebied om in het voorjaar naar roepende mannetjes te luisteren. In de Emiraten verschijnt hij 's winters met enige regelmaat in rietkragen bij waterzuiveringsvijvers.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd. In Noord-Afrika is de kleine broedpopulatie kwetsbaar door drooglegging, rietbranden, beweiding en waterwinning; het herstel van de Iraakse moerassen na 2003 heeft broedgebied teruggegeven, al blijven die afhankelijk van een wisselende wateraanvoer.

Wetenschappelijke naam

Botaurus stellaris | (Linnaeus, 1758)

Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Ardea stellaris; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Botaurus werd in 1819 ingevoerd door Stephens. Botaurus is middeleeuws Latijn voor 'roerdomp'; het woord verbindt het Latijnse bos 'rund' met taurus 'stier', naar de loeiende roep (vergelijk butire 'boemen'). stellaris is Latijn voor 'gesterd', van stella 'ster', naar het gespikkelde verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zweden.