Zwarte arend | Aquila verreauxii

Geluid

Meestal stil. Bij het nest en in de balts een hoog, fluitend kie-ah en zachte, melodieuze roepjes.

Herkenning

80–95 cm, spanwijdte 190–230 cm. De volwassen vogel is diep zwart met een witte V over rug en stuit, witte randen langs de schouders, een gele washuid, oogring en poten en een sterke snavel. In vlucht onmiskenbaar door de vorm: de vleugels zijn smal aan de basis en breed in het midden, als een peddel, met een witte vlek aan de basis van de handpennen en een vrij lange staart. De jonge vogel is bruin met een roestgele kruin en nek, een zwartige wang en lichtgeschubde bovendelen; hij heeft de typische vleugelvorm al, en wordt in vier tot vijf jaar volwassen.

Verwarrings­soorten

De steenarend (Aquila chrysaetos) is bruin met een goudgele nek, en de jonge vogel heeft witte vlekken in vleugel en staart; de vleugelbasis is niet ingesnoerd. De havikarend (Aquila fasciata) is veel kleiner en heeft lichte onderdelen. Op afstand kan de waaierstaartraaf (Corvus rhipidurus) verwarring geven, maar die mist het wit op de rug en is veel kleiner; raven houden zwarte arenden graag gezelschap door ze te belagen. De jonge vogel kan op een jonge steenarend lijken, maar heeft de roestgele kruin en de peddelvormige vleugels.

Leefgebied

Steile kloven, rotswanden en kale granietgebergten met klipdassen, van zeeniveau tot hoog in de bergen, in Arabië ook escarpementen en diepe wadi's. Paren jagen vaak samen laag langs de rotswanden en verrassen klipdassen buiten hun schuilplaats. Het nest is een grote takkenhorst op een richel of in een spleet in een rotswand.

Verspreiding en trek

In Arabië naar schatting ongeveer zestig paren in de bergen en wadi's van West-Saoedi-Arabië en Jemen en in het Dhofargebergte in Oman, waar op ongeveer 250 km² meer dan vijftig vogels zijn geteld. In de Sinaï broedt de soort in de omgeving van Taba; bij de Sint-Catharinaberg verbleef van 1978 tot 2005 en in 2010 een paar, maar sindsdien is er weinig betrouwbaar nieuws. In de bergen langs de Egyptische Rode Zeekust (Wadi al-Gimal, Gebel Elba-gebied) enkele territoria. In Jordanië broedde een paar in Wadi Rum in 1990–1999 en werd er in 2023 weer een paar gezien; in het reservaat Dana is waarschijnlijk elk jaar een paar aanwezig. In Israël broedden in de jaren zestig enkele paren in Opper-Galilea, maar de soort is daar sinds begin jaren zeventig verdwenen; nu om de paar jaar een zwervende vogel in het Eilatgebergte, de Arava, de Negev of de Judese woestijn, zoals een paar eind 2022 bij Eilat. Uit Libanon alleen onbevestigde meldingen. Daarbuiten in Oost- en Zuidelijk Afrika.

• Jaarrond
• Wintergast (ca. apr–sep)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Zoek in Dhofar langs de kliffen van de Jebel Samhan en de diepe wadi's van het escarpement, of in Jordanië in Wadi Rum en Dana. Let op paren die laag langs rotswanden glijden en op belagende raven; een zwarte arend met een witte rug is van grote afstand herkenbaar.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd en in Afrika wijdverspreid. In het gebied zeer schaars en kwetsbaar: de stand hangt af van klipdassen, die in droge jaren afnemen, en enkele vogels zijn afgeschoten, zoals in 2000 in Wadi Rum. Ook verstoring en vergiftiging vormen een bedreiging.

Wetenschappelijke naam

Aquila verreauxii | Lesson, 1831

Lesson beschreef de soort in 1831 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Aquila werd in 1760 ingevoerd door Brisson. Aquila is Latijn voor 'arend', mogelijk van aquilus 'donker van kleur'. verreauxii eert de Franse natuuronderzoeker en natuurhistorisch handelaar Jules Verreaux (1807–1873), die jaren in Zuid-Afrika verzamelde. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit het binnenland van de Kaap, Zuid-Afrika.