Alle soorten › Spechtachtigen › Afrikaanse baardvogels › Bonte baardvogel
Bonte baardvogel | Trachyphonus vaillantii
Crested Barbet | Barbudo Crestado
De bonte baardvogel is een gedrongen, kortstaartige holenbroeder met een geel-rood gespikkeld gezicht en een ruige zwarte kuif. Zijn lange, eentonige tril hoor je vaak langer dan je hem ziet, want hij roept minutenlang vanuit een dode boom of nestkast.
Geluid
Een lange, gelijkmatige tril, trrrrrrrrrrrr, die tientallen seconden kan aanhouden en aan een ouderwetse wekker doet denken; paren trillen vaak tegen elkaar in. Daarnaast korte nasale knorrende notities en een hard tsjak bij onrust.
Opname: Paul Lynch — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Zwaargebouwd, ongeveer 23 cm, met een korte staart en een dikke bleke snavel met borstels aan de basis. Kop en borst zijn geel met dichte rode spikkels; over de bovenborst loopt een brede zwarte band met witte vlekjes, en de kruin draagt een losse zwarte kuif. De vleugels zijn zwart met witte spikkels, de buik geel met rood aangelopen zijden en de stuit geel. De seksen lijken op elkaar; het vrouwtje is doorgaans iets doffer met minder rood.
Verwarringssoorten
De zwarthalsbaardvogel (Lybius torquatus) heeft een egaal rood gezicht met een zwarte rand, geen kuif en roept in duet. De Kaapse baardvogel (Tricholaema leucomelas) is zwart-wit met een witte wenkbrauwstreep en mist alle geel. De ruige zwarte kuif in combinatie met het roodgespikkelde gele verenkleed maakt de bonte baardvogel in het gebied onmiskenbaar.
Leefgebied
Breedbladig bos, oeverbos, doornveld met grote bomen, parken en tuinen in de voorsteden. Hij hakt zelf een nestholte uit in dood hout, een paalkop of een omheiningspaal en neemt ook nestkasten in gebruik; andere holenbroeders worden daarbij verdreven.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Het noordoosten en noorden van het gebied: het noordoosten van Zuid-Afrika, Eswatini, Zimbabwe, het noorden en oosten van Botswana, de Zambezi-strook van Namibië, Zambia, Malawi, Mozambique en Angola. Ontbreekt in de droge westelijke helft en in het zuiden van Zuid-Afrika. Verder noordwaarts tot in het zuiden van Congo-Kinshasa en Tanzania.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Ga af op de tril, die in de vroege ochtend het beste draagt, en zoek dan de vogel op een kale tak of paalkop; hij zit vaak hoog en vrij. In tuinen komt hij op fruit en op nestkasten af. Broedt van september tot december, wanneer het roepen het hardnekkigst is.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd en algemeen. De soort profiteert van tuinen, aangeplante bomen en nestkasten in de voorsteden en heeft haar areaal daardoor plaatselijk uitgebreid. Verlies van dood staand hout beperkt lokaal het aantal nestplaatsen.
Wetenschappelijke naam
Trachyphonus vaillantii | Ranzani, 1821
Ranzani beschreef de soort in 1821 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Trachyphonus voerde hij in datzelfde werk in. Trachyphonus komt van het Griekse trachys, 'ruw', en phone, 'stem' — naar de schorre, rammelende roep van deze baardvogels. vaillantii eert François Levaillant (1753-1824), de Franse ontdekkingsreiziger en ornitholoog die als een van de eersten uitgebreid over de vogels van zuidelijk Afrika publiceerde. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit het zuidoosten van de Kaapprovincie.