Alle soorten › Futen › Futen › Dodaars
Dodaars | Tachybaptus ruficollis
Little Grebe | Zampullín Común
De dodaars is de kleinste en veruit de algemeenste fuut van zuidelijk Afrika, een rond, bijna staartloos watervogeltje dat op vrijwel elke dam en vlei te vinden is. Hij duikt bij het minste onraad onder en verraadt zich vaak eerst door zijn hinnikende triller.
Geluid
Een langgerekt, hinnikend en op- en neergaand bibibibibibi, vaak in duet door een paar gezongen en over het water ver hoorbaar. Verder een scherp wiet als contactroep.
Opname: Beatrix Saadi-Varchmin — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 25 cm, compact en bol, met een korte, puntige snavel en een donzig, afgerond achtereind. In het broedkleed zijn kop en rug donkerbruin tot zwartachtig, de wangen, keel en voorhals diep kastanjerood, en heeft de snavel een opvallende roomgele vlek aan de basis. Het oog is lichtgeel tot roodbruin. Buiten de broedtijd is de vogel veel valer: grijsbruin boven, licht beige op wangen, hals en flanken, met een lichtere mondhoekvlek. De seksen zijn gelijk. Jongen hebben een zwart-wit gestreepte kop. In vlucht, zelden gezien, een smalle witte achterrand aan de vleugel.
Verwarringssoorten
De geoorde fuut (Podiceps nigricollis) is groter, met een iets opgewipte snavel, een steiler voorhoofd en een rood oog; in broedkleed zwart met gouden oorpluimen, daarbuiten scherper zwart-wit dan de vale dodaars. De fuut (Podiceps cristatus) is veel groter, met een lange slanke hals en een dolkvormige snavel. Jonge knobbelmeerkoeten en waterhoenders hebben geen donzig achtereind en zwemmen met knikkende kop.
Leefgebied
Vrijwel elk zoet water met enige oeverbegroeiing: dammen, meertjes, vleien, rustige rivierarmen, rioolzuiveringsvijvers en tijdelijke regenplassen. Duikt naar waterinsecten, larven, kleine vissen, kikkervisjes en slakken. Het drijvende nest van plantenmateriaal ligt verankerd tussen waterplanten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Over het hele gebied verspreid, overal waar geschikt water ligt; het talrijkst in Zuid-Afrika, Lesotho, Eswatini, het oosten van Botswana en Zimbabwe, en verder in Namibië, Zambia, Malawi, Mozambique en Angola. Schaars in de droogste delen van de Namib en de Kalahari, waar de soort na regen tijdelijke plassen bezet. Verder in grote delen van Afrika, Europa en Azië tot Japan en Nieuw-Guinea.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Op vrijwel elke dam het hele jaar door te zien; de vogels dragen in de zomerregentijd het volle broedkleed. Wacht stil aan de oever na een duik: de vogel komt vaak een paar meter verderop weer boven. Na goede regens verschijnen dodaarzen snel op nieuwe poelen, ook ver in de droge streken.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd en algemeen. De soort heeft sterk geprofiteerd van de aanleg van boerendammen en stuwmeren. Plaatselijk verlies van leefgebied door het droogleggen van vleien en door vervuiling, maar geen merkbare afname van de totale aantallen.
Wetenschappelijke naam
Tachybaptus ruficollis | (Pallas, 1764)
Pallas beschreef de soort in 1764 als Colymbus ruficollis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Tachybaptus werd in 1853 ingevoerd door Reichenbach. Tachybaptus is Grieks, van takhus 'snel' en baptō 'onderdompelen, duiken'. ruficollis is Latijn, van rufus 'roodbruin' en collum 'hals', naar de roestrode keel en halszijden in zomerkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Holland.