Geelborstpieper | Hemimacronyx chloris

Geluid

In de zangvlucht stijgt het mannetje hoog op en cirkelt minutenlang met snelle vleugelslagen boven het territorium, terwijl hij een snel herhaald, schurend tsjip-tsjip-tsjip of sjilip-sjilip laat horen, soms afgesloten met een langer tsieuw. De roep bij het opvliegen is een zacht, mussenachtig tsjerp.

Herkenning

Een gedrongen pieper van 16 tot 18 cm met een korte staart en een fijne snavel. De bovenzijde is opvallend geschubd: elke veer heeft een donker centrum en een brede bleke zoom, wat de rug een net, schubachtig patroon geeft. In het broedkleed (ongeveer oktober tot maart) zijn keel, borst en buik heldergeel, zonder borstband of halsband; het vrouwtje is iets bleker en heeft soms fijne streepjes op de borst. In het winterkleed is de onderzijde bleek zeemkleurig met alleen nog geel op buik en onderstaartdekveren, en is de vogel vooral te herkennen aan de geschubde rug en in vlucht aan de gele ondervleugel. De buitenste staartpennen zijn bleek zeemkleurig.

Verwarrings­soorten

Een jonge Kaapse langklauw (Macronyx capensis) is ook geelachtig zonder duidelijke halsband, maar is groter, heeft een zwaardere snavel, een zeer lange achterklauw en witte staarthoeken. De geelkeellangklauw (Macronyx croceus) heeft een zwarte halsband en een gestreepte, niet geschubde rug. In het winterkleed lijkt de soort op andere piepers zoals de kaneelpieper (Anthus cinnamomeus), maar die is slanker, langer gestaart, heeft een gestreepte borst en witte buitenste staartpennen. Ook de kortstaartpieper (Anthus brachyurus), een onregelmatige gast in hetzelfde grasland, is kleiner, donkerder en sterk gestreept.

Leefgebied

Kort tot middelhoog, dicht en ongestoord grasland met een goede grasmat, in de zomer vooral boven 1800 m op hoogvlakten, plateaus en berghellingen. In de winter trekt een deel naar lager gelegen grasland in de middellanden en de Hoëveldranden. Foerageert kruipend en verscholen in het gras op insecten. Mijdt zwaar begraasd, jaarlijks afgebrand en dichtgegroeid grasland.

Verspreiding en trek

Endemisch voor het oosten van Zuid-Afrika en Lesotho: de Mpumalanga-escarpe en het hoogland rond Wakkerstroom en Dullstroom, de Drakensberg en het middenland van KwaZoeloe-Natal, het oosten van de Vrijstaat, het noordoosten van de Oost-Kaap en de hooglanden van Lesotho. In de winter lager in dezelfde provincies. De soort komt buiten deze regio niet voor.

• Jaarrond
• Zomergast (ca. okt–mrt)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Zoek de soort in de zomer, van november tot februari, op windstille ochtenden op de graslandplateaus rond Wakkerstroom, waar ze het best bekend is. Luister naar het herhaalde tsjip-tsjip hoog in de lucht en volg de vogel tot hij neerstrijkt; op de grond blijft hij vaak roerloos zitten en is hij met geduld en een telescoop te vinden. Een lokale gids weet de actuele territoria.

Staat van instandhouding

Kwetsbaar. De wereldpopulatie is klein en neemt af, vooral door verlies en achteruitgang van hooggelegen grasland door bosbouwplantages, landbouw, mijnbouw, overbegrazing en ongunstige brandregimes. Belangrijke populaties liggen in de beschermde graslanden rond Wakkerstroom en in de Drakensberg.

Wetenschappelijke naam

Hemimacronyx chloris | (Lichtenstein, 1842) (GBIF: Anthus chloris)

Lichtenstein beschreef de soort in 1842 als Anthus chloris; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Hemimacronyx werd in 1922 ingevoerd door Roberts. Hemimacronyx combineert het Griekse hēmi-, 'half, klein', met Macronyx, het geslacht van de langklauwen — een 'halve langklauw', naar de tussenpositie tussen piepers en langklauwen. chloris is het Griekse khlōris, 'groenling' (van khlōros, 'geelgroen') — naar de gele onderzijde. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit oostelijke Kaap, Zuid-Afrika.