Alle soorten › Zangvogels › Mussen › Grijskopmus
Grijskopmus | Passer griseus
Northern Grey-Headed Sparrow | Gorrión Gris
De grijskopmus is een grijskoppige mus van het tropische Afrika die in het uiterste noorden van het gebied het zuidelijke evenbeeld, de Mozambiquemus, ontmoet. Hij is sterk gebonden aan dorpen, erven en akkers en breidt zijn areaal in oostelijke en zuidelijke richting uit.
Geluid
Een eenvoudig, herhaald tsjiep of tsjirp, als zang in een langzame reeks, tsjiep-tsjirp-tsjiep. Bij alarm het voor mussen typerende ratelende tsjurrrr.
Opname: András Schmidt — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
15 tot 16 cm, een forse mus met een effen donker asgrijze kop en nek, een grijsbruine mantel en een roodbruine onderrug en stuit. De schouder is kaneelrood, met op de middelste dekveren een wisselend grote witte vlek. De keel is scherp afgetekend wit en contrasteert met de grijze borst; de buik is lichtgrijs tot vuilwit. De snavel is in de broedtijd zwart, daarbuiten hoornkleurig. De seksen zijn gelijk; jonge vogels zijn doffer en missen de witte vleugelvlek.
Verwarringssoorten
De Mozambiquemus (Passer diffusus) is kleiner, bleker en grijzer, met een lichtere grijze kop, een minder scherp afgetekende, vuilwitte keel en minder roodbruin op de rug; de grens tussen beide is in het noorden van Zambia en Malawi niet altijd scherp, en tussenvormen komen voor. Het vrouwtje van de huismus (Passer domesticus) heeft een geelbruine wenkbrauw en een gestreepte rug. Let bij de grijskopmus vooral op de donkere kop, de heldere witte keel en de rossige rug.
Leefgebied
Dorpen, erven, markten, akkers en open bosveld rondom menselijke bewoning, van zeeniveau tot hoog in de bergen. Foerageert op de grond naar zaden, graankorrels en insecten, ook tussen afval. Nestelt in daken, gaten in muren, oude wevernesten en boomholtes.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het gebied alleen in het noorden en midden van Angola, het noorden van Zambia en het noorden van Malawi, waar hij in een smalle zone aan de Mozambiquemus grenst en er mogelijk mee hybridiseert. Daarbuiten wijdverspreid door het tropische Afrika, van Senegal en Mauritanië tot Ethiopië en zuidwaarts via Oeganda en Tanzania.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek in dorpen en rond markten en graanopslag in het noorden van Zambia en Malawi. Een grijskoppige mus met een heldere witte keel en een rossige rug is hier waarschijnlijk deze soort; bij bleke vogels met een vuilwitte keel eerst de Mozambiquemus uitsluiten. Noteer in de overgangszone liever ‘grijskopmus of Mozambiquemus’ dan te gokken.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Algemeen tot zeer algemeen in zijn grote areaal en profiteert van de uitbreiding van dorpen en landbouw. In het gebied beperkt tot de noordrand, waar de verspreiding nog onvoldoende in kaart is gebracht.
Wetenschappelijke naam
Passer griseus | (Vieillot, 1817)
Vieillot beschreef de soort in 1817 als Fringilla grisea; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Passer werd in 1760 ingevoerd door Brisson. Passer is het Latijnse woord voor 'mus'. griseus is middeleeuws Latijn voor 'grijs' — naar de grijze kop. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Senegal (oorspronkelijk abusievelijk 'Verenigde Staten').