Alle soorten › Roofvogels › Havikachtigen › Vechtarend
Vechtarend | Polemaetus bellicosus
Martial Eagle | Águila Marcial
De vechtarend is de grootste arend van Afrika: een zware roofvogel met een donkere kop en borst, een witte, fijn gevlekte buik en een blik die geen twijfel laat. Hij jaagt vanuit grote hoogte en slaat prooien tot de grootte van een jonge antilope.
Geluid
Meestal zwijgzaam. Rond het nest en in de balts een luid, helder klie-klie-klie-kluie en een zacht, kwakend kwoluii. Jonge vogels bedelen met een hoog, herhaald gefluit.
Opname: Kileo Jumah — CC0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
78–86 cm, spanwijdte 190–240 cm; het vrouwtje is groter dan het mannetje. Kop, bovendelen en borst donker grijsbruin; buik en broek wit met kleine, verspreide donkerbruine vlekken. Korte, platte kuif, heldergele ogen en zware, tot de tenen bevederde poten. In de vlucht zijn de vleugels lang en breed; de ondervleugel is donker door de donkere dekveren, met fijn gebandeerde grijze slagpennen, en de staart is naar verhouding kort. De jonge vogel is lichtgrijs van boven en zuiver wit van onder, met een witte ondervleugel en fijn gebandeerde slagpennen; het volwassen kleed wordt pas na vijf à zes jaar bereikt.
Verwarringssoorten
De zwartborstslangenarend (Circaetus pectoralis) is veel kleiner, heeft een ongevlekte witte buik, een witte ondervleugel en kale poten. De kroonarend (Stephanoaetus coronatus) is een bosvogel met gebandeerde, roestbruine onderdelen en korte, ronde vleugels; de jonge kroonarend heeft zwart gevlekte poten en een gebandeerde ondervleugel. De Afrikaanse havikarend is kleiner, met een gestreepte witte onderzijde en witte vleugelvlekken.
Leefgebied
Open en halfopen savanne, doornveld, Kalahari, grasland met beboste kloven en de randen van halfwoestijn; ook boerenland met verspreide bomen of elektriciteitsmasten. Jaagt vaak vanuit een hoge zweefvlucht en valt dan in een lange, schuine duikvlucht aan. Eet frankolijnen, parelhoenders, trappen, varanen, klipdassen, jonge antilopen en soms lammeren. Het nest is een groot takkenplatform in een hoge boom of, steeds vaker, in een hoogspanningsmast.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Dun verspreid over het hele gebied: Zuid-Afrika (vooral de Kalahari, de Noordkaap, Limpopo, Mpumalanga, KwaZulu-Natal en de Karoo, zeldzaam in de Westkaap), Eswatini, Lesotho (zeldzaam), Namibië, Botswana, Zimbabwe, Mozambique, Zambia, Malawi en Angola; het dichtst in grote beschermde gebieden. Buiten het gebied door Afrika ten zuiden van de Sahara, van Senegal tot Ethiopië en Somalië.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek zittende vogels op de hoogste boom in de omgeving of op een hoogspanningsmast; in de Kgalagadi en in Kruger zijn ze regelmatig te zien, vaak al van ver aan de witte buik en de rechte, zware houding. In de lucht is de vogel zo hoog dat hij met het blote oog nauwelijks te zien is; kijk bij opvliegende frankolijnen of parelhoenders omhoog.
Staat van instandhouding
Bedreigd op de Rode Lijst; in 2020 van kwetsbaar naar bedreigd getild. De soort neemt snel af, ook in beschermde gebieden. Oorzaken zijn vervolging en vergiftiging door boeren, elektrocutie en aanvaringen met hoogspanningsleidingen, verdrinking in waterreservoirs, verlies van prooidieren en een lage voortplanting: een paar brengt hooguit elke twee jaar één jong groot.
Wetenschappelijke naam
Polemaetus bellicosus | (Daudin, 1800)
Daudin beschreef de soort in 1800 als Falco bellicosus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Polemaetus werd in 1890 ingevoerd door Heine. Polemaetus komt van het Griekse polemos, 'oorlog', en aetos, 'arend': 'strijdarend', naar het krachtige, roofzuchtige karakter. bellicosus is Latijn voor 'strijdlustig', van bellum, 'oorlog' — naar de kracht van deze grote arend. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Groot-Namakwaland, Namibië.