Alle soorten › Zangvogels › Sprinkhaanzangers › Waaierstaartzanger
Waaierstaartzanger | Catriscus brevirostris
Fan-Tailed Grassbird | Yerbera Abanico
De waaierstaartzanger is een donkerbruine zanger van hoog, nat gras in het oosten en noorden van het gebied, met een opvallend lange, brede en getrapte zwarte staart. In de broedtijd zingt hij zijn dunne, hoge fluittonen vanaf grashalmen of in een korte baltsvlucht; daarbuiten is hij heimelijk en wordt hij vaak over het hoofd gezien.
Geluid
Een dunne, hoge en metaalachtige fluittoon, tsieee of trrieee, met tussenpozen herhaald vanaf een grashalm of in een korte baltsvlucht boven het gras, soms gevolgd door een zacht ratelend geluid van de vleugels. Roep een zacht tsjek en een ratelend alarm. Zingt vooral in de natte zomer.
Opname: Dries Van de Loock — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
15–17 cm, waarvan bijna de helft staart. De bovendelen zijn egaal donker bruin, zonder strepen, de kruin iets warmer. Een smalle, lichte wenkbrauwstreep is zwak. De keel is wit, de borst en flanken licht geelbruin, de buik wit. De korte, stompe snavel is donker. De staart is lang, breed en sterk getrapt, zwartbruin, met lichte tot witte punten op de onderzijde van de buitenste pennen; hij wordt in de vlucht en bij opwinding vaak uitgewaaierd. De seksen zijn gelijk. Klimt tussen de halmen en vliegt laag en zwaar, met de staart afhangend, over het gras.
Verwarringssoorten
De Kaapse grasvogel Sphenoeacus afer is groter en sterk gestreept op de rug, met een roestbruine kruin en een rafelige, spitse staart. De baardgrasvogel Melocichla mentalis is groter en forser, met een roestbruine kruin, een zwarte baardstreep en een luide, borrelende zang. De moerasstruikzanger Bradypterus baboecala heeft een kortere, bruine en rondere staart, fijne vlekjes op de borst en leeft in riet. Prinia's en graszangers zijn kleiner, met een dunnere snavel. De combinatie van de lange zwarte waaierstaart, de egaal donkere rug en de dunne, hoge zang is kenmerkend.
Leefgebied
Hoog, dicht en ruig gras in vleien, natte laagten en langs moerassen en beekjes, ook in bergweiden met varens en in hoog gras aan bosranden, van zeeniveau tot hoog in de bergen. Foerageert laag tussen de halmen en op de grond op insecten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Binnen het gebied in het oosten van Zuid-Afrika, van de Oost-Kaap via KwaZoeloe-Natal en Eswatini tot Mpumalanga en de Limpopo-escarpment, verder in de oostelijke hooglanden van Zimbabwe, in het midden en noorden van Mozambique, in Malawi, het noorden, oosten en westen van Zambia en op de hoogvlakten van Angola; schaars en plaatselijk. Daarbuiten verspreid over Oost- en Centraal-Afrika tot Ethiopië, en plaatselijk in West-Afrika.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Het best van november tot februari, als de mannetjes zingen: luister in hoog, nat gras in vleien en bergweiden naar de dunne fluittoon en let op een donkere vogel met lange zwarte staart die kort boven het gras omhoogvliegt, bijvoorbeeld in de hooglanden bij Wakkerstroom, Dullstroom en de KwaZoeloe-Natal-middellanden, of in Nyanga en op het Nyikaplateau. Buiten de broedtijd laat hij zich zelden zien.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd, maar plaatselijk en gevoelig voor verlies van hoog, nat grasland door ontwatering, overbegrazing, landbouw, bosaanplant en te frequente branden. In delen van het zuiden van het areaal is de soort daardoor achteruitgegaan.
Wetenschappelijke naam
Catriscus brevirostris | (Sundevall, 1850) (GBIF: Schoenicola brevirostris)
Sundevall beschreef de soort in 1850 als Bradypterus brevirostris; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Catriscus werd in 1851 ingevoerd door Cabanis. De herkomst van Catriscus is onzeker; mogelijk is de naam afgeleid van een Grieks werkwoord voor 'tjirpen, krassen', naar de roep. brevirostris komt van het Latijnse brevis, 'kort', en rostrum, 'snavel' — naar de korte snavel. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit bovenloop van de Umlaas, KwaZulu-Natal, Zuid-Afrika.