Alle soorten › Stormvogelachtigen › Pijlstormvogels › Yelkouanpijlstormvogel
Yelkouanpijlstormvogel | Puffinus yelkouan
Mediterranean Shearwater | Pardela Mediterránea
De Yelkouanpijlstormvogel is een kleine bruinzwarte en witte pijlstormvogel van de Middellandse en de Zwarte Zee. In ruime zin, zoals in deze gids, wordt ook de vale pijlstormvogel (mauretanicus) van de Balearen ertoe gerekend, die na de broedtijd de Atlantische Oceaan in trekt. In zuidelijk Afrika is hij een uitzonderlijke dwaalgast.
Geluid
Op zee zwijgzaam. In de kolonies 's nachts een schor, raspend gekras en gekreun vanuit rotsspleten en grotten.
Opname: Mathis Baudrin — CC BY-NC-SA 4.0 · ingekort tot de eerste 60 s, mono · xeno-canto
Herkenning
Klein, 30 tot 38 cm, met rechte, spitse vleugels. De bovendelen zijn donker bruinzwart, bij de Yelkouan in engere zin vrij scherp begrensd van de witte onderdelen; de kap gaat geleidelijk over in de witte keel. De onderstaartdekveren en vaak de flanken zijn donker, en de ondervleugel is wit met brede donkere randen en een donkere oksel. De vorm mauretanicus is doffer bruin van boven en heeft vuil bruinachtige onderdelen, bij sommige vogels bijna geheel donker. De slanke snavel is donker, de poten roze met donkere buitenzijde. Vliegt met snelle, fladderende slagen en korte glijvluchten, minder stijf dan de noordse pijlstormvogel.
Verwarringssoorten
De noordse pijlstormvogel (Puffinus puffinus) is zwarter van boven, scherper begrensd en heeft witte onderstaartdekveren en een zuiver witte ondervleugel. Baillons kleine pijlstormvogel (Puffinus bailloni) is kleiner, met een kortere snavel en een snellere vlucht, maar lijkt in kleed sterk op deze soort; in de Indische Oceaan is die veel waarschijnlijker. Donkere vogels van de vorm mauretanicus kunnen op een kleine grauwe pijlstormvogel (Ardenna grisea) lijken, maar missen de zilveren ondervleugel.
Leefgebied
Kustnabije zee, vooral boven het continentale plat, waar scholen kleine vis zoals ansjovis en sardine zitten. Duikt vanaf het oppervlak en volgt soms vissersboten. Broedt in grotten, rotsspleten en holen op steile eilanden en kliffen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het gebied slechts een of enkele meldingen voor de Zuid-Afrikaanse westkust; bij een waarneming moet de vorm goed worden vastgelegd. De Yelkouan in engere zin broedt in de centrale en oostelijke Middellandse Zee en foerageert tot in de Zwarte Zee; de vale pijlstormvogel broedt op de Balearen en trekt na de broedtijd naar de Golf van Biskaje, het Kanaal en de Noordzee, en zuidwaarts langs Marokko tot Senegal.
Hoe en wanneer kijken
Een kleine zwart-witte pijlstormvogel voor de Kaap is vrijwel altijd een noordse pijlstormvogel. Een vogel met donkere onderstaartdekveren, bruinere bovendelen of vuile flanken verdient nadere aandacht: maak foto's van boven- en onderzijde en meld de waarneming bij de rariteitencommissie.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar op de Rode Lijst. De vale pijlstormvogel wordt afzonderlijk als ernstig bedreigd beschouwd. Belangrijke bedreigingen zijn bijvangst in beug- en netvisserij, predatie door ratten en katten in de kolonies en verstoring en verlichting van de broedplaatsen.
Wetenschappelijke naam
Puffinus yelkouan | (Acerbi, 1827)
Acerbi beschreef de soort in 1827 als Procellaria Yelkouan; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Puffinus werd in 1760 ingevoerd door Brisson. Puffinus komt van het Engelse puffin en varianten daarvan, de naam voor het gezouten jong van de pijlstormvogel, vroeger een lekkernij. yelkouan is de Turkse naam voor deze pijlstormvogel, ongeveer 'windjager'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit de Bosporus in Turkije.