Reuzenzwartkopmeeuw

Geluid

Zwaar en nasaal: een diepe, krassende aaargh en een blaffend kau-kau, opvallend laag voor een meeuw en eerder aan een reiger dan aan een zilvermeeuw verwant in klank. Bij de kolonie klinkt een aanhoudend, rauw geroep dat over de vlakke steppemeren kilometers ver draagt. Dwaalgasten in West-Europa zijn vrijwel altijd stil.

Herkenning

Een zware, langgerekte meeuw met een hoog voorhoofd en een vlak, hoekig achterhoofd, waardoor de kop bijna vierkant oogt. In broedkleed is de kap zwart met scherpe witte oogleden boven en onder het oog, de snavel lang en zwaar oranjegeel met een zwarte band en een rode punt, en de poten geel. De mantel is licht blauwgrijs, en de vleugelpunt is voor een grote meeuw opvallend bleek: witte toppen en een smalle zwarte streep vlak voor het uiteinde, geen zware zwarte wig. In de winter verdwijnt de kap tot een donker masker rond het oog; onvolwassen vogels zijn bruin geschubd met een witte stuit, een scherpe zwarte staartband en al de karakteristieke zware snavel en de lange, hoekige kop.

Verwarrings­soorten

De grote mantelmeeuw komt in de buurt qua formaat, maar heeft een leizwarte mantel, vleeskleurige poten en nooit een donkere kap; bovendien is de snavel korter en botter, zonder de zwarte band en de rode punt. De zwartkopmeeuw is de andere kant van de vergelijking: die heeft dezelfde zwarte kap en witte ooglidstreepjes, maar is nauwelijks groter dan een kokmeeuw, heeft een korte bloedrode snavel en een spierwitte, ongetekende vleugelpunt. Let bij de reuzenzwartkopmeeuw op de combinatie van formaat, het hoge voorhoofd met vlak achterhoofd, de lange gele snavel met zwarte band en rode punt, en de smalle witte oogleden die in de zwarte kap oplichten als twee streepjes krijt.

Leefgebied

Eilanden in binnenzeeën, brakke steppemeren en grote stuwmeren, met daarnaast zandbanken en eilandjes in grote rivieren en delta's. Buiten de broedtijd langs kusten, op slikken, in lagunes en havens en boven visvijvers. Foerageert op vis, maar ook op knaagdieren, insecten en eieren en jongen van andere kolonievogels; op de steppe jaagt hij regelmatig ver van water.

Verspreiding en trek

Broedt van de Zwarte Zee en de Zee van Azov via de Kaspische Zee en de Kazachse steppemeren tot in Mongolië, met in Europa vooral kolonies rond de Sivasj en in de Wolgadelta. De Donaudelta in Roemenië is de meest westelijke plek waar de soort met regelmaat te zien is. Overwintert aan de kusten van de oostelijke Middellandse Zee, de Rode Zee, de Perzische Golf en het Indiase subcontinent; in Nederland en de rest van Noordwest-Europa gaat het om een handvol gevallen.

• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

De Donaudelta is voor Europese vogelaars de betrouwbaarste kennismaking: neem in mei of juni een boot vanuit Tulcea of Sfântu Gheorghe en zoek op de zandbanken van de zeegaten tussen de geelpoot- en pontische meeuwen. Werk in een gemengde meeuwengroep op formaat en kopvorm: de soort steekt er letterlijk bovenuit en houdt de snavel wat omlaag. Voor een dwaalgast in Nederland geldt hetzelfde recept op de platen van de Delta en langs de grote rivieren, met de kanttekening dat dit een vondst van jaren is.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd; de wereldpopulatie is stabiel tot toenemend en de soort rukt in het Zwarte Zeegebied westwaarts op. De belangrijkste knelpunten zijn schommelende waterstanden in de steppemeren, waardoor broedeilanden droogvallen en voor vossen bereikbaar worden, verstoring van kolonies en het uitdrogen van wateren in Centraal-Azië. Doordat de vogels in weinig, zeer grote kolonies broeden, kan een enkele misoogst een groot deel van de jaarlijkse aanwas kosten.