Tahitizwaluw | Hirundo tahitica

Geluid

Een kort, droog, twee- of drielettergrepig getsjilp, tswit of tsji-wit, in de vlucht herhaald en in toon lager en vlakker dan dat van de welkomzwaluw. Rond de nestplaats klinkt een zacht, aanhoudend gekwetter dat weinig structuur heeft en nauwelijks als zang herkenbaar is; deze soort mist het lange, opgewekte strofe-gekwetter met ratel dat de boerenzwaluw voert. Bij verstoring volgt een scherp tsjiep. Voor Australazië heeft dit weinig praktische waarde: een dwaalgast zwijgt doorgaans, en het geluid van de pacifische zwaluwen is niet betrouwbaar van dat van de welkomzwaluw te scheiden.

Herkenning

Een gedrongen zwaluw van ongeveer dertien centimeter, met een betrekkelijk korte staart die wel gevorkt is maar geen verlengde buitenste pennen draagt — het silhouet is daardoor stomper en minder elegant dan dat van de boerenzwaluw. De bovenzijde is glanzend staalblauw, het voorhoofd en de keel zijn dof roestrood, minder fel en minder scherp begrensd dan bij de verwanten. De onderzijde is grijs tot grijsbruin en niet wit; alleen de bovenborst kan iets lichter zijn. Een gesloten donkere borstband ontbreekt, al staat er vaak een vage donkere zoom onder de roestrode keel. In de gespreide staart is een rij witte vlekken op de binnenvlaggen zichtbaar. De stuit is donker, zonder licht vlak. Man en vrouw zijn gelijk; jonge vogels zijn fletser en beigeachtig op de keel.

Verwarrings­soorten

De welkomzwaluw (Hirundo neoxena) is in dit gebied de soort die elke melding waarschijnlijk zal blijken te zijn en is bovendien lange tijd als een vorm van de tahitizwaluw behandeld: zij is langer van staart, met duidelijk verlengde buitenste pennen, en feller roestrood op voorhoofd en keel. Een zwaluw met korte staartpunten kan in Australië ook gewoon een jonge of ruiende welkomzwaluw zijn, en dat maakt dit onderscheid in de praktijk onbruikbaar zonder goede foto's. De boerenzwaluw (Hirundo rustica) heeft een volle blauwzwarte borstband en een witte buik. De Australische boomzwaluw (Petrochelidon nigricans) heeft een lichte stuit en een nagenoeg rechte staart. Let bovendien op dat de naam zelf een valkuil is: Hirundo tahitica wordt tegenwoordig beperkt tot de vogels van Tahiti en Moorea, terwijl de pacifische zwaluwen van Zuidoost-Azië en Nieuw-Guinea als Hirundo javanica worden gevoerd; oude Australische meldingen van 'pacifische zwaluw' slaan in de regel op die laatste.

Leefgebied

Kustland en eilandbinnenland met open lucht boven water: rotskusten en zeekliffen, zandstranden en duinen, kreken en rivieren in de dalen, en in ruime mate dorpen en steden, waar de soort onder daklijsten, op veranda's, onder bruggen en in duikers een open halfkomvormig moddernest bouwt. Anders dan de meeste zwaluwen houdt zij zich in de regel dicht bij de kust en bij zoet water op en vermijdt zij hoog open land. In Australazië heeft de vraag naar leefgebied weinig inhoud: een dwaalgast hangt waar de insecten hangen, doorgaans boven een lagune, een kreekmonding of een dorp aan de kust.

Verspreiding en trek

In de huidige, enge opvatting is de soort beperkt tot Tahiti en Moorea in de Genootschapseilanden, in het oosten van Polynesië, waar zij standvogel is en geen trek kent. In de ruime opvatting, die tot in de eenentwintigste eeuw gangbaar was, omvatte Hirundo tahitica daarnaast de pacifische zwaluwen van Zuidoost-Azië, Nieuw-Guinea en de Melanesische eilanden, en bij nóg ruimere opvatting ook de welkomzwaluw van Australië en Nieuw-Zeeland. De gids voert de soort als dwaalgast voor Australazië; welke vorm achter de onderliggende meldingen schuilgaat, is met de bronnen die in deze ronde bereikbaar waren niet vast te stellen, en dat punt verdient een controle aan de hand van de landelijke zeldzaamhedencommissie voordat het kaartbeeld definitief wordt.

Waar en wanneer kijken

Neem geen enkele kortstaartige zwaluw in Australië of Nieuw-Zeeland aan als deze soort voordat u een reeks scherpe foto's hebt van staart, stuit, keel en onderzijde, liefst van een zittende vogel op een draad of een hek. De grijze onderzijde is het meest bruikbare kenmerk in het veld, maar grijs wordt bij tegenlicht en bij stof en slijtage snel voorgewend, dus beoordeel dat alleen bij goed zijlicht en op korte afstand. Let ook op de vorm van de staartpunten: afgerond en kort, niet dun en uitlopend. Meld de vogel als 'zwaluw van de pacifische groep' zolang de vorm niet vaststaat; dat is eerlijker dan een naam die de taxonomie niet draagt.

Staat van instandhouding

AviList voert de soort onder de laagste zorgcategorie. Op Tahiti en Moorea is de vogel talrijk en profiteert hij van bebouwing, die nestplaatsen levert waar van nature vooral kliffen en grotten beschikbaar waren; de soort geldt daar als een van de weinige inheemse landvogels die het goed doen naast ingevoerde soorten en ingevoerde roofdieren. Wel geldt voor elke landvogel met zo klein een areaal dat de laagste zorgcategorie weinig marge laat: een nieuwe ziekte, een nieuwe rat of een stormramp kan een eilandpopulatie in korte tijd omlaagbrengen. Voor Australië en Nieuw-Zeeland is er geen beheeropgave, want daar draagt de soort geen populatie.

Wetenschappelijke naam

Hirundo tahitica | Gmelin, 1789

Gmelin beschreef de vogel in 1789 als Hirundo tahitica, naar materiaal van Tahiti, en die naam is nooit veranderd; auteur en jaartal staan daarom zonder haakjes. Hirundo is het Latijnse woord voor zwaluw, en het epitheton tahitica verwijst naar het eiland waar het type vandaan kwam — vandaar ook de Nederlandse naam tahitizwaluw en de Engelse Tahiti Swallow, die beide de recente inperking van de soort volgen. De Spaanse golondrina de Tahiti doet hetzelfde. De oudere Engelse naam Pacific Swallow, en de daarbij horende ruimere opvatting, is inmiddels naar Hirundo javanica verhuisd; wie oudere literatuur leest, moet er dus op bedacht zijn dat dezelfde wetenschappelijke naam daar een veel grotere groep vogels aanduidt dan nu.