Alle soorten › Zangvogels › Zwaluwen › Boerenzwaluw
Boerenzwaluw | Hirundo rustica
Barn swallow | Golondrina común
De zwaluw van de stal en het boerenerf, met diep gevorkte staart en roestrood gezicht. Hij keert eind maart of in april terug.
Geluid
Een druk kwetterend liedje van piepende en tsjirpende noten, steeds afgesloten met een schurend, ratelend tsjrrrr, gezongen vanaf een draad of vanuit de stal van april tot augustus. De vluchtroep is een vrolijk wit-wit; bij een langsvliegende kat of sperwer klinkt een scherp, aanhoudend alarm.
Opname: Jonathon Jongsma — CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Slank, met lange spitse vleugels en zeer lange buitenste staartpennen die een diepe vork vormen, met een rij witte vlekken die zichtbaar wordt zodra de staart wordt gespreid. Bovendelen glanzend staalblauw, voorhoofd en keel roestrood, met een complete blauwe borstband en crèmekleurige onderdelen. Mannetjes hebben langere staartpennen; jongen zijn kortgestaart en dof.
Verwarringssoorten
Huiszwaluw heeft een opvallend witte stuit, een korte gevorkte staart en zuiver witte onderdelen, en vliegt hoger en fladderender. Oeverzwaluw is klein en bruin, met een bruine borstband, korte staart en fladderende vlucht laag boven water. Gierzwaluw is groter, geheel donker, sikkelvormig en zonder wit.
Leefgebied
Boerenerven, stallen, schuren en dorpsranden met vee, mest en modderpoelen, omringd door grasland, sloten en akkers vol vliegende insecten. Nestelt op een balk of muurrichel binnenshuis en is daarom afhankelijk van open staldeuren en luiken.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Broedvogel van heel Europa, en de trek is een schoolvoorbeeld van sprongtrek: hoe noordelijker de broedplaats, hoe zuidelijker het winterkwartier. Vogels uit de Britse Eilanden, de Lage Landen en Midden-Europa overwinteren in West-Afrika, de noordelijkste tot in Zuid-Afrika; Midden- en Oost-Europese vogels verspreiden zich over een brede band van West-Afrika via Congo tot Zambia, en Zuid-Europese vogels blijven in Nigeria en de Centraal-Afrikaanse Republiek. In Noordwest- en Midden-Europa algemeen op het platteland, vooral bij melkveebedrijven en maneges; in het Middellandse Zeegebied algemeen in dorpen en op cortijos, met enkele overwinteraars in het zuiden van Iberië; in Noord-Afrika en de Levant ook jaarrond aanwezig. De wegtrek begint in september, de Sahara wordt begin oktober overgestoken, en de eerste vogels zijn begin maart terug in Iberië en eind maart in Italië. Onderweg slapen ze met duizenden tegelijk in rietvelden.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek in april en mei bij een melkveebedrijf of manege en kijk laag over de weide en langs slootkanten; bij koel, vochtig weer jagen ze vlak boven het gras. In augustus verzamelen zich in de avond duizenden vogels in rietvelden.
Staat van instandhouding
Op lange termijn afgenomen door het verdwijnen van vee op stal, gesloten en gladde moderne schuren, minder insecten door intensief landgebruik en het opdrogen van modderpoelen met nestmateriaal. Droogte in de Sahel en langs de trekroute speelt eveneens mee. Openstaande staldeuren, modderplekken en kunstnesten helpen direct.
Wetenschappelijke naam
Hirundo rustica | Linnaeus, 1758
Linnaeus beschreef de soort in 1758 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Hirundo voerde hij in datzelfde werk in. Hirundo is het gewone Latijnse woord voor 'zwaluw'. rustica is Latijn voor 'van het platteland', naar de boerderijen en schuren waar de vogel nestelt. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zweden.